admin tarafından yazılmış tüm yazılar

B?R M?LYON KEL?ME

Trkiyenin be?eri sermayesini ve entellektel kapasitesini art?rman?n ok nemli bir yolu, bireylerin okuma al??kanl???n? geli?tirmektir. Bilimsel ara?t?rmalar gstermektedir ki, okuma yetene?i geli?mi? ve kitap okuma al??kanl??? olan ?renciler, daha kolay problem zen, daha yarat?c?, ve okuldaki ba?ar?s? (matematik ve fen dersleri dahil) daha yksek ?rencilerdir. Kitap okumak, insan beyninin analiz yetene?ini art?rmaktad?r. Dzenli kitap okuma al??kanl??? olan insanlar?n bilgi sentezi yapma ve de?i?ik d?nce ve fikirleri kar??la?t?r?p analiz etme yetenekleri ilerler.

Dolay?s?yla, al??an?n?n daha retken, ortalama insan?n?n daha ak?ll? ve yarat?c? oldu?u bir toplum iin insanlara okuma al??kanl???n? a??lamak gerekir.

Bunu ba?arman?n bir yolu, Amerikan?n baz? yerlerinde uygulanan bir yntemi Trkiyede de uygulamak ve ?rencilerin, normal okul mfredat?n?n d???nda, y?lda B?R M?LYON KEL?ME okumalar?n? sa?lamakt?r. Bu bir milyon kelime, orta?retim ve st ?renciler iin geerli olup, y?lda yakla??k 25 kitap okumak anlam?na gelir.

?lk?retim seviyesi ?rencileri iin ise bu rakam daha d?k (500,000 kelime) olarak d?nlr, ve kk ya?ta ?renciler iin ana-baba deste?i (ocu?un okumas?na yard?mc? olmak) gerekir ba?lang?ta.

Y?lda B?R M?LYON KEL?ME yksek bir rakam olarak gzkse de, bu asl?nda gerekle?mesi son derece makul bir hedeftir. Bir ocu?un dersler haricinde y?lda bir milyon kelime okumas?, iki haftada bir kitap bitirmesi demektir ki, bu yksek bir tempo degildir. GENEL KURAL, her ak?am 30 dakika kitap okumakt?r.

Bir milyon kelimeyi olu?turan yakla??k 25 kitab?n hangi kitaplar olmas? gerekir? sorusunun cevab? ?udur: ocuklar, tamamen kendi seimleri olan, istedikleri btn kitaplar? okuyabilmeli ve bu konuda devlet ya da ?retmenleri dahil, hibir ki?i ya da kurum taraf?ndan k?s?tlama getirilmemelidir. Program?n amalar?ndan biri, ocuklara ders kitaplar? d???nda yeni ufuklar amak, kendi yollar?n? kendilerinin bulmalar?na yard?mc? olmak, ve sorgulayan, d?nen, tart??an bireyler olarak yeti?melerini sa?lamakt?r. Bu yzden, NE ?STERLERSE ONU OKUMALARI son derece nemlidir.

?ster Tavla ?ampiyonlar? ad?nda bir kitap , isterse Evrenin Temel Kurallar? n? okusunlar; ister Futbolun Tarihi ile ilgilensinler, veya Hz. Muhammetin Hayat?, “Steve Jobs’?n Hayat?”, ya da Hitlerin Hayat?n? okusunlar; ister Dinler Tarihi isterse Nobelli Fizikiler adl? kitaplar ilgilerini eksin; yeter ki bir milyon kelime okusunlar y?lda. ?ster Sait Faik, ister OHenry hikayeleri, ister Yahya Kemal, ister Orhan Veli ?iirleri okumak istesinler; ister Harry Potter?n maceralar?n?, isterse Dedektif Ali Beyin servenlerini okusunlar. ?ster kurgu bilim romanlar?, ister a?k romanlar?, ister macera romanlar? okusunlar. ?ster Tolstoy, ister Yunus Emre, ister Isaac Asimov okusunlar. Ne okurlarsa okusunlar; yeter ki y?lda B?R M?LYON KEL?ME okusunlar.

Bilimsel ara?t?rmalar gstermi?tir ki, anne-babalar? dzenli ?ekilde kitap okuyan ocuklar?n kitap okuma al??kanl??? yksektir. Bu ?u demektir: Trkiye e?er kitap okuma al??kanl??? olan bir gen nesil yaratabilirse, o neslin cocuklar?n?n da kitap okuyan bireyler olmas? daha kolay, nerdeyse kendinden olu?an, bir durum olacakt?r.

ocuklar? y?lda B?R M?LYON KEL?ME okumaya te?vik eden bu projenin pratik zorluklar? nedir? Bu projenin maliyetini kim kar??layacakt?r? Her ?rencinin y?lda bir milyon kelime, yani yakla??k 25 kitap okumas? demek, bu ?rencilerin velilerinin y?lda 25 kitap sat?n almalar? demekse, bu durum az gelirli aileler iin zorluk te?kil edebilir. Fakat, y?lda 25 kitap okumak, 25 kitap sat?n almak anlam?na gelmez.

  • Bu projenin finansman? iin zel sektrn deste?i kolayl?kla sa?lanabilir. Ayr?ca, okul ktphanelerine kitap ba???? iin toplum harekete geirilebilir.
  • Okul ve semt ktphaneleri bu projede nemli yeri olan birimlerdir. Trkiyede hemen hi ra?bet grmeyen, o?u zaman yeri bile bilinmeyen ?ehir ktphanelerini yenilemek, modernle?tirmek, insanlar icin cazip hale getirmek gerekir. Bunun dnyada nas?l yap?ld???na rnekleriyle ba?ka bir yaz?da de?inece?im. Fakat, insanlar? cezbeden, tertemiz, ok boyutlu kullan?m? olan, ???l-???l modern ktphaneler yapmak ve her semte bir cami projesi gibi, her semte bir modern ktphane projesini hayata geirmek zor ve pahal? de?ildir.
  • Geli?mi? lkelerde, son y?llarda ktphaneler dn kitap verme vas?flar?na ilave olarak dijital ktphane olma yoluna girmi?lerdir. Ktphaneler kolleksiyonlar?nda bulundurduklar? kitaplar?n yan?s?ra, o kitaplar?n elektronik versiyonlar?n? web-sitelerinde bar?nd?r?rlarlar. Ktphane yesi olan ki?i, ktphanenin web sitesine ba?lanarak ve yelik numaras?n? girerek, istedi?i kitab?n elektronik versiyonunu bilgisayar?na ya da tabletine indirir cretsiz olarak. Bylece e-kitap ktphaneden dn al?nm?? olur. Herhangi bir kitab? ktphaneden dn almak gibi, e-kitaplar ancak belirli bir sre (bir ay gibi) fonksiyonaldir; bu mddet sonunda okunamaz hale gelir, ve yeniden indirilmesi gerekir. Klasik ktphanelere, dijital ktphane ilavesi yapmak basit ve az masrafl? bir tatbikatt?r.
  • Hkmetin uygulamaya al??t??? Fatih Projesi isimli proje her ?renciye bir tablet (iPad tipi cihazlar) vermeyi tasarlamaktad?r. Bu projeden ?rencilerin fayda sa?layabilmeleri iin o tabletlerin uygulanaca?? e?itim platformlar?n? yaratmak gerekir. Yukarda bahsettigim e-kitap lara bu tabletler vas?tas? ile ula?mak Fatih Projesinin elle tutulur bir retimi olabilir.

Sonu olarak, Trkiyenin be?eri sermaye ve entellektel g eksikli?ini gidermek ve gerisinde kald???m?z Dnya Ekonomik Yar???n? kaybetmemek iin bir an nce al??maya ba?lamak gerekir. ok boyutlu bu problemin elle tutulur zm noktalar?ndan biri Trkiyenin bilgiye ula?may? bilen, d?nen, sorgulayan, yarat?c? bireyler toplulu?u durumuna gelmesidir. Bunun en nemli ve ku?aktan ku?a?a etkili olacak yollar?ndan biri, bireyleri kitap okur hale getirmektir. Bu hareketin k?v?lc?m? ise, ?rencilerin kitap okumalar? ile, ne okurlarsa okusunlar, fakat y?lda B?R M?LYON kelime okumalar? ile sa?lanabilir.

Her duydu?una, her okudu?una kr krne inanmayan, kendi analizini yapma bilgi ve zgvenine sahip, retme heyecan? duyan, slogan at?c? de?il, i? yap?c?, Dnya ile rekabet edebilecek yarat?c? insanlar bu zelliklerine okuma al??kanl??? olmadan kavu?amazlar.

Ba??ms?z d?nceye ve yarat?c?l??a uzun bir yolculu?un sonunda ula??l?r. Bu yolculukta farkl? fikirlerle, birbirine z?t gr?lerle, de?i?ik d?nce tarzlar?yla kar??la?mak, de?i?ik bak?? a?lar? ile tan??mak sonucunda bilgili ve bilge insan ortaya ?kabilir.

Bu sebeple, ocuklar ister sat?n al?p okusunlar, ister ktphaneden al?p okusunlar, ister evdeki kitab? okusunlar; ister ka??t kitap, ister e-kitap okusunlar; yeter ki okusunlar. Ernest Heminway okusunlar, Orhan Pamuk okusunlar, Gabriel Garcia Marquez okusunlar, Richard Feynman okusunlar, Jose Saramago okusunlar, Yasar Kemal okusunlar, Halide Edip Ad?var okusunlar, Stephen Hawking okusunlar NE ?STERLERSE ONU OKUSUNLAR; yeter ki y?lda B?R M?LYON KEL?ME OKUSUNLAR!

 

 

Entel-dantel, Fatih Sultan Mehmet, Victor Hugo ve Ekonomik Geli?me

Trkiyede entellektellerle alay edilir. Entel lakab? tak?lan ve Entel-dantel denilerek alay edilen,topluma yabanc?oldu?u d?nlnen bir insan tipidir Trk entellekteli.

Entel lakab? entellektelin k?saltmas?d?r. Entellektel, Trkeye ?ngilizce intellectual kelimesinden girmi?tir. Intellectual zeki, ak?ll? ve bilgili anlam?na geldi?i i?in, entel kelimesi, akl?n? kullanan, e?itimli, ayd?n insan demektir. Okuyan, d?nen, akl?n? kullanan, fikirleri, felsefeleri kar??la?t?ran, analiz yapabilen, fikir reten, bilimsel metodu bilen, tarih ve sanat bilgisi derin entellektel insanlar bir lkenin d?nce liderleridirler.

Her toplumda oldu?u gibi, Trkiyede de ger?ek anlamda entellektel olmayan, fakat kendisine entellektel havas? vermeye ?al??an insanlar tabii ki vard?r. Ayr?ca, sahte olmayan, gercek Trk entellektellerinin bile ne kadar retken olduklar?, lke ve dnya i?in ne l?de fikir ve bilgi retebildikleri, topluma ne l?de yol gsterici olduklar? tart???l?r.

Fakat Trkiyede entellekteller, retken olmad?klar? i?in de?il, s?ra d??? olduklar?, herkes gibi olmad?klar? i?in k?k grlrler. Entellektel, ya da entel benzeri insanlar Trkiyede kolayca alay konusu olabilirler. rne?in, yabanc? dil bilmeyen bir politikac?, rakibi olan, yabanc? dil konu?an ve e?itimli ba?ka bir politikac?n?n yabanc? dil bilmesi ile alay etmenin halk taraf?ndan olumlu kar??lanaca??n? d?nebilir ve hakl? ??kabilir.

te yandan, e?itim ile, bilgi birikimi ile, d?nce ve zeka ile alay etmek, cehalet ve aptall?k ile vnmek anlam?na gelir.

Tarihimizde bu durumun hep byle olmad???n?, tam tersine, bilgili, okumu?, entellektel insanlara toplumun ve liderlik durumunda olanlar?n de?er verdiklerini biliyoruz. Bunun en iyi rneklerinden biri, 1453 y?l?nda Fatih Sultan Mehmetin Istanbulu fethinden sonra ?ehre girerken kendisine verilen ?i?eklerin ?retmeni Ak?emsettine verilmesini istemesi, ve bir tevatre gre, Ak?emsettinin at?n?n aya??ndan s?rayan amurun kaftan?n? kirletmesi zerine, Hocam?z?n at?n?n aya??ndan ?kan amur bizim kaftan?m?z? kirletmez. ld?mde tabutumu bu kaftanla rtn diye vasiyet etmesidir. Atatrkn bilime, sanataok nem veren, okuyan, d?nen bir entellektel oldu?unu, ve Trkiyenin entellektel yap?s?n? glendirmek iin yapt??? al??malar? da biliyoruz.

Bilgiye, e?itime, yarat?c?l??a, sanata nem veren bir kltrn, zaman i?inde de?i?erek neden bilgi ve e?itimi de?il, tam tersine cehaleti takdir eden duruma geldi?ini ve durumun kimlerin i?ineyarad???n? tart??mak nemli olsa da, daha nemli olan konu ?udur: Entellektellik ile, yani ak?l, zeka ve bilgi ile alay eden bir toplumun ekonomik a?danretken olamayaca??n?, ve dolay?s?yla fikir reten entel lkelerin arkas?ndan kr-topal gitme durumunda kalaca??n? bilmek gerekir.

Entel insan yaratmak yerine, entel vatanda?? ile alay edip onu k?k grmeye al??anbir toplum, bilimde , teknolojide, sanatta ba?kalar?n? takip ve kopya etmekten ba?ka ?aresi olmayan, uzun vadedegeli?mi? entel lkelerin prangas?z klesi olmaya mahkum, ve ortalama gelir seviyesi o lkeler seviyesine ykselemeyecek toplumdur.

Bu durumun ok basit bir rne?i Trkiye ile Fransanin kar??la?t?r?lmas?d?r. Parisin gbe?inde, Latin Mahallesi denen yerde, Frans?z Devriminden nce yap?lm??, Pantheon ad?nda grkemli bir bina vard?r. Kilise olarak yap?lan ve y?llarca kilise olarak kullan?lan bu muhte?em bina, daha sonra Frans?zlar taraf?ndan lkenin nemli entellektellerinin defnedildi?i bir An?t Kabir haline getirilmi?tir. Fransan?n nemli d?nr, bilim insan? ve yazarlar?n?n gmld? bir mekn olarak kullan?lan bu binaya girince, Emile Zoladan Voltairee, Marie Curieden Jean-Jacques Rousseauya ve Victor Hugoya kadar bir ?ok Frans?z entellektelinin binan?n i?indeki an?t mezarlar?, bu insanlar?n Frans?zlar i?in ne derece nemli oldu?u gere?ini gsterir.

Kendi Entel insan?na de?er veren, kendi ocu?unun cahil de?il entellektel olmas?n? arzu eden toplum ise, ara?t?rmaya, d?nmeye, tart??maya, retmeye, yenili?e a?k olur. Bylelikle, o toplum dnyaca nemli sanat??lar, bilim insanlar?, filozoflar retir ve bu durum lke insan?n?n refah?na da yans?r. rnek: Trkiyede ?u ana kadar Nobel dl alan bir ki?i vard?r (yazar Orhan Pamuk). Fransa ise ekonomiden fizi?e, edebiyattan t?bba ve kimyaya kadar de?i?ik alanlarda 67 Nobel dll insan yaratm?? durumdad?r. Bunun sonucu, Turkiyede ki?i ba??na gelir $10,000 iken, Fransada ki?i ba??na gelir 43,000 dolard?r. Trkiyede her do?an 1,000 bebekten 17si lrken Fransada her 1,000 bebekten sadece 4 hayat?n? kaybetmektedir. Trkiyede insan mr Fransadan 7 y?l daha azd?r. Di?er bir deyi?le, neresinden bakarsan?z bak?n, Frans?z insan?n?n refah?, Trk insan?ndan ok daha yksektir.

Bu durumdan ??k?? yolu var m?d?r? Tabii vard?r. Kltr de?i?imi san?ld??? kadar zor olmayan bir olgudur. Toplumun liderlerinin etkisi ile ve e?itim sisteminde yap?lacak bir-iki de?i?iklikile bu ?ok gerekli de?i?imin k?v?lc?m? yarat?labilir.

Bunun pratikte nas?l yap?labilece?ini (rnegin, ilkokuldan ba?layarak uygulanmas? gereken basit fakat etkili bir projeyi, ve baz?sekin lise ve niversitelerde Trkiyenin entellektel liderli?ini yapacak yeni insan tipinin nas?l yeti?tirilebilece?ini) bundan sonraki iki yaz?da aaca??m.

Uruguay Kald?r?mlar?, Kuru Kalabal?k ve T?rkiyenin Yanl?? Hedefi

Geen ay, bir konfesans?n a?l?? konu?mas?n? yapmak iin Uruguay?n ba?kenti Montevideodayd?m bir ka g?n iin. Uruguay, orta gelirli bir Latin Amerika ?lkesi. Ki?i ba??na gelirleri $16,000 (T?rkiyede ki?i ba?? gelir yakla??k $10,000). Montevideoya konferans ba?lamadan bir g?n nce giderek ?ehri grme f?rsat?m oldu.

A?a??daki foto?raf?, kald???m otelin yak?n?nda, ?ehrin en g?zel en semtlerinden birinde ektim. Dikkatinizi ekmek istedigim nokta, kald?r?ma d?enmi? olan ta?lar?n yerlerinden oynam?? olmalar?.

MOntevideo_1

?kinci, otob?sl? foto?raf, ayn? kald?r?m?n 200 metre ilersindeki durumunu gosteriyor. Burada durum daha da kt?. Kald?r?m ta?lar?n?n tesinde, alttaki beton da kalkm??, ve yerini topra?a b?rakm??.

Montevideo_2

Montevideoyu b?rak?p Istanbula dnelim. A?a??daki resim, Istanbulun en gzde semtlerinden Kad?ky, iftehavuzlarda Ba?dat caddesi ?zerinde ekildi. Montevideo kald?r?mlar?ndaki problemin ayn?s? Istanbulda da var. ok iyi bildi?imiz ?zere, T?rkiyede de kald?r?m ta?lar? yerinde durmaz; yap?ld?ktan ? ay sonra yerinden oynar, k?r?l?r, ve yerini toz, toprak ve amura b?rak?r.

Ist_1(Foto?raf: Levent ?zsoy)

Gelir d?zeyi y?ksek ?lkelerde bu durumu gremezsiniz. Daha da enteresan?, bir ?lkenin ki?i ba??na gelirini yakla??k olarak tahmin etmek iin o ?lkenin kald?r?mlar?na bakabilirsiniz. Ki?i ba??na gelirin T?rkiye ve Uruguaydan da d???k oldu?u ?lkelerin ?ehirlerini ziyaret ederseniz (rne?in Mo?olistanin ba?kenti Ulanbatur), kald?r?mlar?n delik-de?ik hali daha da vahimdir.

Peki bu durumun sebebi nedir? D???k gelirli ?lke insanlar?, ya?ad?klar? evrenin kalitesine nem vermiyorlar, ve kald?r?mlar?n ne durumda oldu?u bu insanlar?n ncelikli sorunu de?il denebilir. D???k gelirle ya?ama abas? iinde olan insanlar iin, kald?r?mlara para harcamak bir l?kst?r de denebilir.

?te yandan, kald?r?mlar? bozulacak ya da bozulmayacak ?ekilde yapmak fiyat a?s?ndan farkl? de?ildir. imento her yerde ayn? imento ve yakla??k ayn? fiyata; kald?r?ma d?enen ta? da her ?lkede a?a?? yukar? ayn?d?r ve birim maliyetleri farkl? de?ildir. ?yleyse, kalite fark?n? yaratan, Istanbul ve Montevideo kald?r?mlar?n?n 6 ay iinde bozulmas?na sebep olan faktr nedir?

Bu faktr, i?i kalitesidir. Gerek T?rkiyede, gerek Uruguayda ve di?er geli?en ?lkelerde ve gerekse geli?mi??lkelerde kald?r?mlar vas?fs?z i?iler taraf?ndan yap?l?r. Fakat, T?rkiyede ve Uruguayda kald?r?m? yapan i?inin e?itimi ortalama 6 ya da 7 y?l iken, geli?mi? ?lkelerde ayn? i?i yapan vas?fs?z i?i 10-12 y?l okula gitmi?tir.

Okuma-yazmas? olan fakat temel bilimsel e?itim almam??, bilimsel metot ve sebep-sonu ili?kisi nedir bilmeyen, g?zel sanatlardan habersiz i?ileri ne kadar zorlay?p denetleseniz de, kaliteli i? yapt?ramazs?n?z.

Bunun bir nemi var m?d?r?

Yerinden oynayan kald?r?m ta?lar?n? 6 ay sonra tamir ederiz. Bir alt? ay sonra bir daha tamir ederiz. Her alt? ayda bir kald?r?mlar? yeniden yapar?z. Bylece, bu vas?fs?z i?ilere de istihdam yarat?r?z diye d???nmek yanl?? m?d?r?

Bu d???nce, birden fazla sebep nedeniyle, yanl??t?r. Birincisi, bir kerede ve kal?c? olarak yap?lacak i?i, ? kerede yaparsan?z, o i?in maliyetini ? misline ?karm?? olursunuz.

?kinci ve daha nemli nokta ?udur: Kald?r?mlar? do?ru-d?r?st yapamayan i?ilerin temsil etti?i o toplumun ortalama insan?, di?er ?lkelerin al??anlar? ile rekabet etmekte zorlan?r.

E?er i?i, yapt??? i?in yanl?? ya da eksik oldu?unu anlayamazsa, kendisine verilen direktifleri takip edemez, i?i yaparken pratikte kar??s?na ?kan ?retim problemlerini farketmekten ve zmekten aciz olursa, yap?lan i? ne olursa olsun (in?aat, tekstil, turizm hizmeti, ya da herhangi baska bir ?retim), o i?inin ortaya?kard??? ?r?n, kalite ve maliyet olarak D?nya ile rekabet edemez.

ok nemli, fakat farkedilmesi zor olan bir husus, D?nya emek piyasalar?n?n giderek entegre oldu?udur. Finans piyasalar?n?n entegre oldu?u daha gzle gr?l?r bir durumda iken, emek piyasalar?n?n entegresi gr?lmesi zor bir ?ekilde ilerlemektedir. Her al??an insan?n D?nyanin ba?ka yerlerindeki i?ilerle, fark?nda olmadan rekabet etti?inin fark?na varmak kolay de?ildir. Fakat, bu?day tar?m?nda al??an ilkokul mezunu T?rk iftisi, kendisinden daha e?itimli ve verimli Amerikan iftisi ile rekabet etmektedir fark?nda olmadan. Bundan 15-20 y?l ncesine kadar Istanbul ve Gaziantepte imal edilerek ihra edilen T?rkiyeye zel oldu?ud???n?len bak?r cezve, bak?r tencere, pirin kahve de?irmenlerini ?imdi Frans?z i?iler daha kaliteli ve daha ucuza yap?yorlarsa, T?rk bak?r ustas?, Bak?rc?lar ar??s?ndaki d?kkan kom?usu ile de?il, Frans?z bak?r i?isi ile rekabet ediyor demektir.

T?rk al??an?n?n be?eri sermayesi daha ?retgen olmaya (kalite ve miktar a?s?ndan) yetmiyorsa, bu rekabette yenilmemek, bu yar??? kaybetmemek m?mk?n de?ildir.

Bu uluslarasas? yar???n her geen g?n biraz daha gerisinde kalan bir ?lke ne yapar?

1) Kendi insan?n?n bu yar??ta neden geri kald???n? sorgulamadan, ?retkenli?i d???k vatanda?lar?n?n bu d???k ?retkenlikleri sonucunda ortaya ?km?? olan d???k ?cretlerini yapay bir ?ekilde telafi etmeye cal???r. Bu nas?l yap?l?r? D???k e?itimli ve d???k verimli insanlar?n normal olarak d???k olan ?cretlerine devlet takviyesi yap?l?r (para ya da g?da vs. yard?m? olarak). Ayr?ca, d???k ?retkenlikten dolay? y?kselmi? olan ?retim maliyetlerinin yapay bir ?ekilde ?st? rt?l?r (s?bvansiyeler ve fiat te?vikleri ile). Bu z?mlerin uzun vadede kal?c? olamayaca?? gz ard? edilir.

Ya da:

2) ?lkenin liderleri, bu yar??ta ba?ar?l? olman?n ve ?lke insan?n?n refah?n? y?kseltmenin tek yolunun, al??anlar?n ?retkenli?ini D?nya ile rekabet edecek d?zeye getirmek oldu?unu farkederler. Bunun yolunun ise, ?lke insan?n?n e?itim d?zeyinin ve e?itim kalitesinin y?kselmesi oldu?unu gr?rler.

T?rkiye bu seeneklerden hangisini semi?tir dersiniz?

T?rkiye’nin Tuhaf Hedefi:

Baz? politikac?lar, T?rkiyenin hedefinin, n?m?zdeki 20-25 y?l iinde D?nyanin en b?y?k 10 ekonomisi iine girmek oldu?unu belirtiyorlar. Bu hedefin gerekle?ip gerekle?meyece?i tart???l?rken, bunun do?ru hedef olup olmad??? tart???lm?yor.

D?nyan?n ilk 10 Ekonomisi aras?na girme hedefi yanl??, ve T?rkiye iin zararl? bir hedeftir. ?nk?, bir ?lke insan?n?n refah d?zeyi, o ?lke ekonomisinin b?y?kl??? ile l?lmez. ?lkedeki insanlar?n refah?, o ?lkede ki?i ba??na d??en gelir ile l?l?r.

?ki ?lke d???n?n: Birincisi ?lkede 70 ki?i ya??yor, ve ki?i ba??na gelir 100 dolar olsun. Dolay?s?yla, bu ?lkenin toplam milli geliri (ekonomisinin boyutu) 7,000 dolard?r. ?kinci ?lkede 100 ki?i ya?as?n, ve bu ?lkede ki?i ba?? gelir 80 dolar olsun. Bu durumda, ikinci ?lkenin ekonomisinin boyutu 8,000 dolard?r. ?kinci ?lkenin ekonomisi daha b?y?k olmakla birlikle, ikinci ?lke insan? birinci ?lkenin insan?ndan fakirdir.

Bu basit rne?in gsterdi?i ?zere, D?nyan?n 10. ya da 15. b?y?k ekonomisi olmak o ?lke insan?n?n refah?n?n gstergesi de?ildir. Daha arp?c? olarak grmek istiyorsak, kendimize ?u soruyu soral?m: Hindistanda m? ya?amak istersiniz yoksa ?svirede mi?

Hindistan, al?m g?c?ne gre ayarlanm?? rakamlarla, 7 trilyon dolara yak?n toplam gelir ile D?nyan?n en b?y?k ??nc? ekonomisidir. ?svire ise toplam sadece 600 milyar dolar civar? y?ll?k gelire sahiptir. ?te yandan Hindistanda ki?i ba??na gelir $5,000 iken, ortalama ??vireli $56,000 gelir ile ortalama Hintliden on kat zengindir.

T?rkiye ?u anda gelece?ini ?svire de?il, Hindistan rotas?na evirmi? durumdad?r. Nedeni de ?udur. T?rkiyenin y?ll?k n?fus art???, y?ksek bir oran olan binde 12dir. Dolay?s?yla, T?rkiye n?fusu her y?l bir milyon ki?i artmaktad?r. Bu n?fus art???n? daha da h?zland?rmak iin aileler te?vik edilmektedir.

H?zla artmas? istenen bu n?fusun e?itimini ve ?retkenli?ini art?rmaya ynelik bir aba yoktur. Bu durumda 15-20 y?l sonra ortaya ?kacak olan durum ?udur: T?rkiyede az e?itimli, az ?retken ve dolay?s?yla az gelire sahip kuru bir kalabal?k olu?acakt?r. Bu kuru kalabal?ktan olu?an i?g?c? d???k ?cretlerle al??maya mahkum, i?sizlik oran? y?ksek ve bu tuzaktan ?k??? m?mk?n olmayan bir insan k?tlesi haline gelecektir.

Yap?lmas? gereken nedir?
1) N?fus art?? oran?n?n y?kselmesi de?il, d??mesi gerekir.
2) Kad?nlar?n i? g?c?ne kat?lmas?n? sa?layacak maddi ve manevi te?vikler uygulamak gerekir. Her drt kad?ndan sadece birinin al??t??? bir toplum ekonomik olarak geli?emez.
3) Bilimsel metodu bilen, do?ru analiz yapabilen, bilgi ?retebilen, bilgiye ula?may? ve bilgiyi kullanmay? beceren, D?nya ile rekabet edebilecek e?itim, ve k?lt?r donan?m?na sahip i?g?c? yaratmak gerekir. Bunun iin:

al??ma ya??ndaki insanlar?n e?itimini ve ?retkenli?ini y?kseltmek iin D?nya standard?nda, ve 21. y?zy?l?n modern bilimsel e?itimin metoduna dayal? bir e?itim tedrisat?n? gerek anlamda, kesintisiz 12 y?l s?reli olarak, ?lkenin her yerinde uygulamaya geirmek gerekir.

E?itim kalitesini art?rmak iin ?retken ve yarat?c? insanlar? ?retmenlik mesle?ine ekmek gerekir. Bunun iin de ?retmenli?i maddi a?dan cazip hale getirmek, ve ayn? zamanda, ?retmenlere (baz? ?lkelerde yap?ld??? gibi) ?renci ba?ar?s?na endeksli prim sistemi getirmek gerekir.

?lkenin k?sa vadede ihtiyac? olan e?itimli i? g?c?ne katk? yapmak amac?yla, lise ile ?niversite aras? kpr? grevi grecek olan, lise mezunlar?n?n kabul edilece?i 2 y?ll?k n-lisans okullar?n? yaymak gerekir.

Orta ya? grubunda olan ve istihdam ve i? tecr?besine sahip fakat d???k e?itimli i? g?c?n?n verimlili?ini art?rmak iin, yeni beceriler ?retmeye (re-tooling) ynelik, i? saatleri d???nda gidilecek e?itim programlar?n? ba?latmak gerekir.

Sonu olarak, b?t?n bunlar?n tesinde sorulmas? gereken temel soru, nereye gitti?imizin fark?nda olup olmad???m?zd?r.

 

T?rk Kad?n? ve T?rkiye’nin Milli Geliri

Bir nceki yaz?da, bir ?lkede ki?i ba??na al???lan saat miktar?n?n d???k olmas?n?n, o ?lkenin refah d?zeyine (ki?i ba?? milli gelire) do?rudan olumsuz etkisi oldu?unu belirttim. T?rkiye, Ekonomik ??birli?i ve Kalk?nma Te?kilat? (OECD) ?lkeleri iinde, ki?i ba??na al??ma saatinin en d???k oldu?u ?lke. Dolay?s?yla, bu durum, T?rkiyenin gelir seviyesinin d???k olmas?n?n en nemli nedenlerinden biri.

Bu yaz?n?n konusu ise, T?rkiyede ki?i ba??na al???lan saat miktar?n?n neden d???koldu?unun biraz daha a?lmas?.

Ki?i ba??na al???lan saat miktar?, ?lkede bir y?l iinde al???lan toplam saat miktar?n?n, al??ma ya??nda olan (15-64 ya? aras?) n?fusa bl?nmesi ile bulunur.

Bu ise, a?a??da denklemde gr?ld??? ?zere, iki paraya ayr?labilir. Bunlardan birincisi, al??an insanlar?n ka saat al??t?klar?; ikincisi ise, toplumdaki insanlar?n y?zde ka?n?n al??t???d?r. Bu ikinci terime istihdam oran? diyoruz.Equational??an insan ba??na d??enal??ma saati artt?ka, yani her al??an ki?i daha fazla al??t?ka (Yukardaki e?itlik i?aretinin sa??ndaki birinci terim), toplumda fert ba??na d??en al??ma saati artar. Ayn? ?ekilde, toplumun al??an insan oran? artt?ka, (e?itlik i?aretinin sa??ndaki ikinci terim), o ?lkede ki?i ba??na d??en al??ma saati artar.

A?a??daki grafik, OECD verileri kullanarak, T?rkiye’de ve di?er baz? ?lkelerde al??an insanlar?n y?lda ka saat al??t?klar?n? gsteriyor.Fig1

?rne?in Norve ve Danimarkada al??anlar y?lda ortalama yakla??k 1,480 saat al???rken, bu rakam Fransada 1,500 saat. G?ney Korede al??an insanlar y?lda ortalama 2,234 saat al???rken, Japon al??an?, o ?lkenin ?retimine y?lda 1,800 saat katk? yap?yor.

T?rkiyede al??an insanlar y?lda ortalama 1,830 saat al???yorlar. Bu rakam, di?er baz? ?lkelerin al??anlar?na k?yasla d???k olmakla birlikte, OECD ortalamas?n?n ?st?nde. Bu demek oluyor ki, T?rkiyede al??an insan, di?er ?lkelere k?yasla daha az al??m?yor.

?imdi de, de?i?ik ?lkelerdeki istihdam oranlar?na, yani, o ?lkelerde al??ma ya??nda olan insanlar?n y?zde ka?n?n al??t???na bakal?m. A?a??daki grafikte gr?ld??? ?zere, o?u ?lkede, istihdam oran? %65 civar?ndad?r. Bu demektir ki, 15-64 ya? aras? her 100 ki?iden 65 tanesi o toplumda bir i? yapmaktad?r. ?svire, L?ksemburg gibi baz? ?lkelerde ise bu oran %85leri gemi? durumdad?r

Fig2T?rkiye ise, istihdam oran?n?n OECD ?lkeleri iinde en d???k oldu?u ?lkedir. T?rkiyede al??abilecek ya?ta olan her 100 ki?iden sadece 45i al??maktad?r.

T?rkiye’deki bu derece d???k al??ma e?iliminin nedenlerini a?klamadan nce, basit bir rnek vererek bu durumun sonular?n? bir kez daha grmekte fayda var.

?ki ?lke d???n?n. ?kisinin de n?fusu 100 ki?i olsun. Her iki ?lkede de 15 ya? alt? ve 64 ya? ?st? (yani, ok gen ya da emekli olabiliecek ya?ta olan) 20 ki?i olsun. Bu demektir ki, her iki ?lkede de al??abilecek ya?ta olan 80 ki?i vard?r. Bu ?lkeler a?a??daki tablonun iki sat?r?nda gsterilmi? durumdalar. Sar? rankle gsterilen birinci ?lkede, al??abilecek olan 80 ki?iden 50si al??mak istesin. Bu 50 ki?i, ?lkedeki i?g?c? say?s?d?r. Bu sar? ?lkede i?sizlik oran? %10 olsun. Bu demektir ki, bu birinci ?lkede al??mak isteyen 50 ki?iden %10u (5 tanesi) i? bulamayacak, geri kalan 45 ki?i al??acakt?r. Bu 45 ki?i, ?lkedeki istihdamd?r. al??an her 45 ki?i y?lda 2,000 saat al???rsa, bu ekonomide y?lda toplam 90,000 saat al???lm?? olur. ?lkedeki i?i verimlili?inin 5 oldu?unu varsayarsak, bu demek olur ki, bu ?lkede 90,000 saat toplam al??ma ile ?lkenin milli gelir $450,000 olacakt?r. ?lkede 100 ki?i ya?ad???na gore, ?lkenin $450,000 toplam ?retimi (milli geliri) 100 ki?iye bl?n?nce, ?lkede ki?i ba?? gelir $4,500 olacakt?r.

LongTable?imdi, mavi rekle gsterilen ikinci ?lkeye bakal?m. Bu ?lkede de ya??yan insan say?s? 100, ve al??abilecek insan say?s? 80. Mavi renkle gsterilen bu ikinci ?lkenin di?erinden tek fark?, bu ikinci ?lkede 50 yerine 70 ki?inin al??mak istiyor olmas?. Bu ?lkede de, di?eri gibi, i?sizlik oran? 10% oldu?u iin, al??mak isteyen bu 70 ki?iden ancak 63 tanesi al??abilir olsun. Bu insanlar?n her biri, di?er ?lkedeki gibi, y?lda2,000 saat al??s?nlar ,ve ?retkenlikleri de di?er ?lke ile ayn? olsun.

Tabloda belli oldu?u ?zere, bu iki ?lke birbiri ile her bak?mdan ayn? olmakla birlikte,ikinci ?lkenin i? piyasas?nda al??an (istihdam olan) insan say?s? daha y?ksek oldu?undan, ve dolay?s?yla bu ?lkede toplam daha fazla saat al???ld??? iin, bu ikinci (mavi) ?lkede toplam milli gelir $630,000 olacak, ve bu gelir 100 ki?iye blund???nde ki?i ba?? milli gelir $6,300 olacakt?r.

Sonu olarak, birinci ?lkede, 45 ki?i 100 ki?iyi beslemek iin al???rken, ikinci ?lkede, 100 ki?iyi desteklemek icin 63 ki?ial??maktad?r ve bu y?zden ikinci ?lkenin ortalama insan? daha zengindir.

Peki, T?rkiyede insanlar?n al??ma oranlar? neden d???k? Bunun cevab?n? vermeden nce, toplam istihdam? erkek ve kad?n olarak ay?ral?m ve ortaya ?kan tabloya bakal?m.

Table

Yukardaki tabloda gr?ld??? ?zere, D?nyan?n bir ok ?lkesinde erkek n?fusun %75 – %80i al??makta iken, T?rkiyede bu oran %66d?r. Di?er bir deyi?le, Alman erkeklerinin y?zde 76s?, Meksikal? erkeklerin 81i, Rus erkeklerinin y?zde 73?, Japon erkeklerinin y?zde 89u al???rken, T?rk erkeklerinin sadece y?zde 66s? al??maktad?r.

Daha da vahimi, ba?ka ?lkelerde kad?nlar?n yakla??k %65i al??makta iken, T?rkiyede her 4 kad?ndan ancak biri al??maktad?r.

?zet olarak, T?rkiyedeki durum ?udur: al??an insanlar, y?lda al???lan saat miktar? olarak, D?nya ortalamas?n?n uzerinde al??maktad?rlar. ?te yandan, toplumun nemli bir k?sm? hi al??mamaktad?r. Toplumun (erkek-kad?n) %45? al??arak, hem kendilerini hem de al??mayan %55i destekler durumdad?r. 45 ki?inin elde etti?i gelirle 100 ki?iyi destekleyen bir ekonomide, ki?i ba??na geliri hizla b?y?tmek hayali, gereklerle eli?mektedir!

?zellikle T?rk kad?nlar?n?n istihdam oran?n?n bu derece d???k olmas? T?rkiyenin geli?me abalar? n?ndeki en b?y?k engeldir.

D?nyan?n geli?mi? ve h?zla geli?en ekonomileri, kendi ?lkelerinin kad?n-erkek t?m be?eri sermayelerini kullanarak vatanda?lar?n?n gelirini vedolay?s?yla refah?n? h?zla art?rmaya al???rken, T?rkiye’deki durum, kad?nlar?n ekonomik hayat?n bu derece d???nda olmas?ndan dolay?, tek ayakla ko?maya abalayarak, iki aya??n? da serbeste kullanan di?er ko?ucularla yar?? etmeye benzer.

Burada akla hemen ?u gelebilir. T?rkiyede kad?nlar?n drtte ?? ev d???nda al??m?yorlar; fakat bu demek de?ildir ki, bu kad?nlar topluma katk?da bulunmuyorlar. al??mayan ev kad?nlar?, evde ocuk b?y?terek, hane ii ?retim yaparak (ev i?i, yemek, vs.) ailelerine ve topluma ekonomik katk?da bulunmaktad?rlar. Bu do?ru bir gzlemdir. Gerekten de, zellikle geli?mekte olan ekonomilerde bu tip kayda geemeyen faaliyetler, milli geliri oldu?undan daha d???k gstermektedir. ?rne?in, lokantada yemek yedi?inizde, bu yeme?i ortaya ?karan a??n?n ve garsonun eme?i, milli gelirin bir paras? olarak kayda geer, fakat ayn? yeme?i evde pi?irdi?inizde, yemek yapmak ve sunmak iin harcanan zaman?n de?eri, gayri safi milli has?la iinde gz?kmez. Fakat bu durum, az ok her ?lkede geerlidir, ve ekonomistlerin yapm?? olduklar? al??malar gstermi?tir ki, bu ?ekilde kayda girmeyen (ev iinde yap?lan)ekonomik faaliyetleri hesaba katmak, ki?i ba??na gayri safi milli has?lay? l?de (fakir ?lkelerde bile) de?i?tirmez.

Ayr?ca, ocuk b?y?tmek, ev ?retimine katk?da bulunmak gibi faaliyetler, sadece T?rk kad?n?na mahsus de?ildir. Kad?nlar?n %60, %65 gibi oranlarda al??t??? ?lkelerde de ocuklar bak?lmakta, yemekler yap?lmakta, aile hayatlar? ya?anmaktad?r. Kad?nlar?n y?ksek orandaal??t??? toplumlarda, ocuklar okulda daha az ba?ar?l?, aileler daha az mutlu de?ildir.

al??ma oran?n?n bu derece (zellikle kad?nlar iin) d???k olmas?n?n sebepleri aras?nda yanl?? ve ters vergi ve te?vik politikalar?, i? piyasalar?nda kad?nlara kar?? ayr?mc?l?k, e?itimsizlikten kaynaklanan i?i vas?fs?zl???n?n yol at??? ?cret d???kl?kleri, ve kad?nlar?n ekonomik ve sosyal hayattaki rol? hakk?nda toplumun tavr? vard?r. Yap?lm?? olan bilimsel al??malardan edinilen bilgiler ?????nda, do?ru politikalarla bu problemi zmek zor de?ildir. Bilimsel kkenli z?mlerinneler oldu?unu daha sonraki yaz?larda belirtece?im.

 

T?RK ?NSANI ALI?KAN MI?

T?rk insan? al??kan m?? Bu sorunun objektif cevab?n? vermek iin, T?rkiyede insanlar?n ne kadar al??t???na ve bu miktar?n di?er ?lkelere k?yasla ne durumda oldu?una bakmak gerekir. Her ?lkede bir y?l iinde al???lan toplam saat miktar?n?, o ?lkenin al??ma ya??nda olan (15-64 ya? aras?) insan say?s?na blersek ?kan rakam, o ?lkede al??ma ya??ndaki insanlar?n y?lda ortalama ka saat al??t?klar?n? gsterir.

A?a??daki grafik, Ekonomik ??birli?i ve Kalk?nma Te?kilat? (OECD)den al?nan verilerle, T?rkiyede ve baz? di?er ?lkelerde y?ll?k ortalama al??ma saati miktarlar?n?n 1990dan bu yana durumunu gsteriyor.

Mankiw_Turkiye_2

Gr?ld??? ?zere T?rkiyede ki?i ba??na y?ll?k al??ma saati ortalama 850 civar? iken, Fransada insanlar y?ldayakla??k 950 saat al???yorlar. Almanlar ki?i ba??na y?lda ortalama 1,050 saat al???rken, bu rakam ?ngilterede 1,200 saate ula?m?? durumda.

T?rkiye, OECD ?lkeleri aras?nda, ki?i ba??na al??ma saati a?s?ndan, insanlar?n en az al??t?klar? ?lke.

A?a??daki tablo, bu durumu ba?ka bir ?ekilde gsteriyor. Bu tabloda ?lke isimleri birinci s?tunda, bu ?lkelerde 2005-2012 aras?nda ki?i ba??na al???lan ortalama saat miktar? ikinci s?tunda gsterilmi? durumda. Tablonun ??nc? s?tununda ise, her ?lkedeki ortalama al??ma saatinin T?rkiyeye oranla ne durumda oldu?u gsteriliyor. ?rne?in, T?rkiyede 2005-2012 aras? ki?i ba?? ortalama al???lan saat 844 iken, ?talyada bu rakam 1,141. Di?er bir deyi?le, ??nc? s?tunda gsterildi?i ?zere, ?talyada T?rkiyeden %35 daha fazla al???l?yor.

Tablo_1

T?rkiye ile di?er ?lke insanlar?n?n al??ma e?ilimleri aras?ndaki uurum ?ikar. ?rne?in, Kanada’ da fert ba??na T?rkiye’ye oranla %51, G?ney Kore’de ise %76 daha fazla al???l?yor.

T?rkiyede ki?i ba??na al??ma saatinin neden bu kadar d???k oldu?unu bir sonraki yaz?da a?klayaca??m. Fakat daha nce, bu kadar az al??man?n toplum refah?na olan etkisini a?klamakta fayda var.

Bir ?lkenin refah seviyesinin nemli gstergesi, o ?lkede ki?i ba??na d??en gelirdir. Bu da, o ?lkede bir y?l iinde elde edilen Gayr? Safi Milli Has?lan?n (GSMH) o ?lkedeki insan say?s?na bl?nmesiyle elde edilir.

Bu terimin (Gayri Safi Milli Has?la – GSMH) T?rkesi ise ?lkede ?retilen mal ve hizmetlerin, ve dolay?s?yla, ortaya ?kar?lan ?retimin toplam de?eri. Bunun iinde ?lkede ?retilen her ?eyin de?eri var. iftilerin ?retti?i bu?day, karpuz ve elma, bal?k?lar?n tutup satt??? bal?k, in?aat i?isinin, mimar?n?n ve m?hendisinin al??mas?yla ?retilen binalar?n de?eri, otellerin ve lokantalar?n m??terilere sunduklar? hizmetler, seyyar sat?c?n?n satt??? mal?n katk?s?, banka memurunun m??terisine verdi?i hizmetin de?eri, doktorun hasta muayene ederken ortaya ?kard??? sa?l?k hizmetinin de?eri; k?saca toplumda ne ?retilmi? ise, onlar?n toplam de?erlerine GSMH diyoruz. Bu ortaya ?kan toplam de?er, tabii ki toplumun bireylerine gelir oldu?u iin, GSMH o ?lkenin toplam geliri anlam?na geliyor.

GSMHy? insan say?s?na (Toplam N?fusa) bld???m?zde, o ?lkedeki ki?i ba??na geliri buluyoruz.

Eq1_10

Ki?i ba??na gelir T?rkiyede yakla??k 11,000 dolar iken, bu rakam ?spanyada 30,000 dolar, Fransa da 43,000 dolar, Almanyada 46,000 dolar ve ABDde 53,000 dolard?r.

Ortalama vatanda??n refah d?zeyini gsteren ki?i ba??na geliri, geici de?il, kal?c? olarak y?kseltecek politikalar?n tesbit edilmesi ve uygulanmas?, her ?lkede ekonomistlerin ve politikac?lar?n hedefleriaras?ndad?r.

Ki?i ba??na gelir (GSMHnin Toplam N?fusa bl?nmesi), a?a??da gsterildi?i ?zere, 3 paraya ayr?labilir.

Eq2_12Bu demektir ki, toplumun refah?n?n gstergesi olan Ki?i Ba??na Gelir, yukardaki e?itli?in sa? taraf?nda olan 3 terimin arp?m?na e?ittir ve dolay?s?yla bu terimlerden etkilenir. Bu terimlerin artmas?, ki?i ba??na d??en gelirin y?kselmesini sa?lar. Bu terimleri teker teker inceleyelim.

Eq3_8 Bu terim, toplumun 15-64 ya? grubundaki insansay?s?n?n toplam n?fusa oran?n? gsterir. Bu oran y?ksek ise, al??abilecek durumda olan (yani ok gen ya da ok ya?l? olmayan) insanlar?n oran? toplumda y?ksek demektir. Bu oran?n y?kselmesinin ki?i ba??na d??en gelir miktar?n? nas?l etkiledi?ini grmek iin basit bir rnek d???nelim. ?lke 100 ki?iden olu?sun ve bu n?fusun 50 ki?isi 15-64 ya? aras?nda olsun. Bu insanlar?n hepsi al???p ?retse bile, toplumun ortalama geliri, bu 50 ki?inin ?retti?i gelirin toplam n?fus olan 100 ki?iye bl?nmesi ile olu?acakt?r. ?te yandan, ayn? ?lkede 15-64 ya? grubunda 50 yerine 80 ki?i oldu?unu varsayal?m. Bu durumda, ?retim potansiyeli olan insan say?s? daha fazla oldu?u iin, bu insanlar?n al??mas? durumunda, 80 ki?inin ?retimi 100 ki?iye pay edilecek, vedolay?s?yla, ki?i ba??na gelir miktar? daha y?ksek olacakt?r.

15-64 ya? grubunun n?fusa oran? bir ok ?lkede %65 civar?ndad?r ve zaman iinde fazla de?i?mez. Bu oran T?rkiyede %67dir. Bu demektir ki, T?rkiyenin ki?i ba??na gelirinin di?er ?lkelere gre d???k olmas?n?n nedeni, al??ma ya??ndaki n?fus oran?n?n d???kl??? de?ildir.

Eq4_8 Bu terim, ?lkedeki toplam ?retimin toplam al??ma saatine bl?nmesi ile elde edilir, ve dolay?s?yla saat ba??na elde edilen ?retimi belirtir. Bu ise, o ?lkenin verimlilik d?zeyinin bir gstergesidir. Bu oran?n artmas?, her bir al??ma saati ile daha fazla ?retim yap?ld??? anlam?na gelir; ve bu da ortalama geliri (ki?i ba??na geliri) art?r?r.

al???lan her bir saat ba??na elde edilen ?r?n miktar?n? gsteren bu terimi nas?l art?rabiliriz ?lke ekonomisinde? Bu terimi art?rman?n bir yolu al??anlar?n daha fazla teknoloji ve fiziki sermaye kullanmalar?d?r. ?rne?in, bir i?inin kazma k?rek kullanarak 2 saatte yapt??? bir i?i, ba?ka bir i?i makine kullanarak bir saatte yapabiliyorsa, bu demek olur ki, ayn? ?retim daha az saatte yap?lm??t?r; ve bu da ?retkenli?in artmas? anlam?na gelir.

Fakat, ?retkenli?i, yani saat ba??na elde edilen ?r?n?, yeni teknolojiler kullanarak art?rmak, zellikle geli?mekte olan ?lkelerde s?rekli olarak uygulanabilecek bir strateji de?ildir. ?rne?in bankada al??an memurlar?n bir mesai saatinde ?rettikleri hizmet miktar?n?, bu bankalara bilgisayar ve para sayma makineleri alarak art?rabiliriz. Fakat bu ?retkenlik art???n? s?rekli olarak tekrar edebilmek zordur, ?nk? para sayma makinelerinin ve bilgisayarlar?n h?z? her y?l,bir nceki y?la gre, artmaz. ?n?aatlarda kazma-k?rek yerine har makinesi kullanarak i?inin ?retkenli?ini drt kat?na ?karabilirsiniz, fakat har makinesi teknolojisi s?rekli olarak ayn? h?zda geli?medi?i iin in?aat i?isinin ?retkenli?ini s?rekli olarak art?rmak zordur.

Ayr?ca ve ok nemli olarak, ?unu da hesaba katmak gerekir ki, artan teknolojileri etkili olarak kullanabilmek iin al??anlar?n e?itim d?zeyi ve kalitelerinin de artmas? gerekir ki, bu da e?itim d?zeyi d???k ?lkeler iin bir handikapt?r.

Dolay?s?yla, al??anlar?n ?retkenli?inin gstergesi olan saat ba??na elde edilen mal ya da hizmet miktar?n? (?ngilizce’den adapte tabiriyle, produktiviteyi) s?rekli olarak art?rmak ok zordur.

Gelelim ?lkedeki ki?i ba??na geliri belirleyen son terime:Eq5

Yaz?n?n ba??nda belirtildi?i ?zere, bu terim, 15-64 ya? aras?nda olan, al??maya??ndaki insan grubunun y?lda ortalama ka saat al??t???n? gsterir. Bu rakam T?rkiyede yakla??k 850 saat iken, Slovakyada 1,020, Almanyada 1,054,Polonyada 1,155, ABDde 1,200 Japonyada 1,400 saatdir.

T?rkiyede ki?i ba??na al???lan saat miktar?n?n bu derece d???k olmas?n?n T?rkiyenin gelir seviyesinin d???k olmas?na do?rudan etkisi vard?r. Di?er bir deyi?le, al???lan saat miktar?n?n y?kselmesi, ki?i ba??na d??en geliri y?kseltecektir. Daha da nemlisi, ok basit te?vik politikalar? ile ki?i ba??naal???lan saat miktar?n?n artmas?n? sa?lamak, (hem de k?sa vedede), zor de?ildir.

T?rkiyenin ki?i ba??na geliri 11,00 dolar civar?ndad?r. Bu rakam?, on y?l iinde, bu seviyeden 17,000 dolar seviyesine y?kseltmek hedefi koydu?unuzu farzedelim (ki, bu da Uruguay ve Slovak Cumhuriyeti’nin bug?nk? gelir d?zeyidir). Bu, g?zel bir hedef olmakla birlikte, byle bir amac?n gerekle?mesi, e?er T?rkiyede ki?i ba??na al??ma saati artmaz ise, m?mk?n de?ildir.

Di?er bir deyi?le, birisinin size ?unu syledi?ini d???n?n. Ben de kom?um kadar zengin olmak istiyorum. Ama, kom?um kadar e?itimim yok. Ayr?ca, kom?um kadar al??mak ta istemiyorum! Nas?l zengin olurum?

Byle bir sorunun cevab?n? vermek iin ekonomist olmak gerekmiyor.

Sonu olarak, az al??maile ok ?retim ve ok gelir elde etmek, e?itim seviyesi ve be?eri sermayesi d???k olan ?lkelerde imkn dahilinde de?ildir.

T?rkiyede ki?i ba??na al???lan saat miktar?n?n d???k olmas?n?n sebebi nedir? Bu problemin z?m? var m?d?r? Evet vard?r! Bunu, bir sonraki yaz?da anlataca??m.

Seim Nas?l Kazan?l?r (ve Kaybedilir)?

Yakla?an seimler ncesinde, partilerin almalar? gereken nemli bir karar, ellerindeki kaynaklar? en etkin biimde nas?l kullanacaklar?. Diyelim ki, partinizin seim b?tesi 50 milyon TL, ve sizin adaylar?n?z 85 seim blgesinde di?er partilerin adaylar? ile yar??acaklar. Elinizdeki b?teyi bu 85 seim blgesi aras?nda nas?l pay edeceksiniz? ?lk akla gelen, ve mant?kl? gz?ken cevap, b?teyi her blgeden ?kacak milletvekili say?s?na oranl? ?ekilde da??tmak. ?rne?in Bursadan 18 milletvekili ?kaca??na gre, ve bu rakam seilecek toplam 550 milletvekilinin yakla??k %3? oldu?una gre, Bursadaki seim kampanyas? harcamalar? iin b?tenin %3? ayr?lmal? denebilir.

Bu yanl?? bir karar olur.

Ekonomistlerin bu soruya verece?i cevap ?udur: Her seim blgesinde harcanacak her bir TLs?n?n ne kadar etkili olaca??n? ?renmek, ve b?teyi bu hesaba gre, paran?n en verimli olaca?? yerlere aktarmak gerekir.

Harcanacak paralar?n hangi blgelerde ne kadar etkili olaca??n? nas?l anlayaca??z? Bunun cevab?n? verebilmek iin, ncelikle, her seim blgesinde milletvekilliklerinin oylara gre nas?l da??t?ld???n? bilmek gerekir.

T?rkiyede kullan?lan seim metodu, nisbi temsil dHondt metodudur. Bu metodun detay?n? bir rnekle anlatmak daha kolay. Diyelim ki, bir ?ehirden 7 milletvekili ?kacak. Her parti, seimden nce, kendi partisinin 7 milletvekili aday?n?n s?raland??? listeyi ilan eder.

?rnek olarak, seime giren 5 parti oldu?unu varsayal?m. Bu partilere A partisi, B partisi, C partisi, D, ve E partisi diyelim ve bu 5 partinin de ulusal seim baraj?n? a?t???n? varsayal?m. Bu ?ehirde A partisi oylarin %33?n? alm?? olsun. B partisi %25 oy als?n. Di?er partilerin oy oranlar?n?n da ?u ?ekilde oldu?unu varsayal?m: C partisi: %20, D partisi: %12, E partisi: %10.

Seimden sonra, her partinin ald??? oy oran?, s?ras?yla 1e, 2ye, 3e, 4e, 5e, 6ya ve 7ye bl?n?r. Bu bl?mlerden ortaya ?kan rakamlar?n en b?y?k 7 tanesi hangi partiye ait ise, o partilerin listelerindeki adaylar s?ra ile milletvekili olma hakk?n? kazan?rlar.

A?a??daki tablo bu hesab? gsteriyor.

tablo_1

Parti isimleri birinci s?tunda belirtilmi? durumda. Bu ?ehirden 7 milletvekili ?kaca?? iin, her partinin oy oran? s?rayla 1den 7ye kadar bl?n?yor. ?rne?in, A partisinin ald??? oy oran? %33. A partisinin ald??? oyu 1e blersek 33, 2ye blersek 16.5, 3e blersek 11, 4e blersek 8.3, vs. buluyoruz. B partisinin ald??? oy oran? %25. Bunu 1e blersek 25, 2ye blersek 12.5,.. 7ye blersek 3.6 buluyoruz. Bu blmelerin sonucunda ortaya ?kan en b?y?k rakamlar koyu siyah ile belirlenmi? durumda. En b?y?k rakam 33, ve bu rakam A partisine ait. Bu demektir ki, ilk milletvekili A partisinden seilmis durumda. ?kinci b?y?k rakam 25, ve B partisine ait. Bu demek ki, bu ?ehirden seilen ikinci vekil, B partisinden. En b?y?k ??nc? rakam 20, ve C partisine ait; yani ?ehrin ?c?nc? milletvekili C partisinden, vs.

Sonu olarak, bu ?ehirden ?kacak 7 milletvekilinden ??n?n A partisinden, ikisinin B partisinden ?kt???n?, C ve D partilerinin ise birer milletvekili kazand???n? gr?yoruz. E partisi ise milletvekili ?karamam?? durumda.

?imdi ayn? ?ehre bir daha bakal?m. Fakat, B partisinin %2 oyu E partisine kaym?? olsun. Yani, di?er partilerin oy oranlar? ayn? kals?n, fakat sadece B partisinin oyu % 25ten %23e insin ve E partisinin oyu %10dan %12ye ?ks?n. Bu %2 lik oynama bak?n ne ciddi bir sonu de?i?ikli?i yaratacak.

Tablo_2_2

Yukardaki tablo bu yeni oy da??l?m?n?n sonucunu gsteriyor. % 2lik oyun B Partisinden E Partisine kaymas?, A partisinin milletvekili say?s?n? 3ten 2ye indirirken E partisinin milletvekili say?s?n? s?f?rdan bire ?kard?. Yani, %2’lik oyun B’den E’ye kaymas?, A Partisinin milletvekili koltu?unu E partisine getirdi. Tabloda, A partisinin kaybetti?i vekillik k?rm?z?, E partisinin kazand??? vekillik ise ye?il renkle gsteriliyor.

Bu rnek gsteriyor ki, T?rkiyedeki seim sisteminin yap?s? nedeniyle ok k??k oy kaymalar?, bir ilden ?kacak bir ya da daha fazla milletvekilinin bir partiden di?erinegitmesine yol aabilmektedir.


?imdi, 2011 seimlerinde ortaya ?km?? olanGEREK rneklere bakal?m. Yerimiz k?s?tl? oldu?u iin ? rnekle yetinece?iz: Bursa, Bolu ve ?zmir-Birinci Blgesonular?.

2011 BURSA Seimi:

Kay?tl? semen: 1,876,748; Oy kullanan: 1,678,968; Oy kullanmayan: 197,780; Milletvekili say?s?: 18

Baraj? geen partilerin oylar?:

AKP: 875,380 (52.14%); CHP: 412,887 (24.59%); MHP: 238,137 (14.18%)

Partilerin kazand?klar? milletvekili say?lar?:

AKP: 11; CHP: 5; MHP:2

2011deki bu seimde, Bursada ortaya c?kan bu sonucun yerine e?er ?yle bir durum olsayd?:

AKPye oy veren 875,380 secmenden sadece 474 kisi AKP yerine MHPye oy vermis olsaydi, veya2,212 ki?i AKP yerine ba?ka bir partiye (mesela CHPye) oy vermi? olsayd?, veya

Oy kullanmam?? olan yakla??k 198,000 ki?iden sadece 604 ki?i, oy kullan?p oyunu MHPye vermi? olsa idi:

AKP 11 degil 10 vekil kazanacakt?. MHPnin vekil sayisi ise 2 degil, 3 olacakt?.

?te yandan, CHPnin Bursadan bir vekil daha ?karabilmesi iin ya AKPden yakla??k 41,800 ki?iyi, ya da ba?ka partilerden 64,600 ki?iyi kendi safh?na ekmesi gerekirdi ki, bu kolay de?il.

Ayn? ?ekilde, Bursada AKPnin bir vekil daha kazanabilmesi (11 yerine 12 vekil ?karmas?) zordu. Bu i? iin AKPnin CHPnin 34,000 semenini kendisine ekmesi, veya di?er partilerden 115,500 oy kazanmas? gerekiyordu ki, bu daha zor ve daha ok efor gerektiren bir hamle.

Bu durum ?unu gsteriyor ki, CHP ve AKP Bursada bir milletvekili daha fazla ?karma ?ans?ndan uzakt?lar. Fakat MHP, ok az bir gayretle bir milletvekili daha ?karma ?ans?n? heba etti 2011 y?l?nda Bursada.

2011 BOLU Seimi:

Kay?tl? semen: 200,401 ; Oy kullanan: 180,153; Oy kullanmayan: 20,248;Milletvekili say?s?: 3

Baraj? geen partilerin oylar?:

AKP: 103,908 (57.68%); CHP: 35,504 (19.71%); MHP: 28,537 (15.84%)

Partilerin kazand?klar? milletvekili say?lar?:

AKP: 2; CHP: 1; MHP:0

2011 Bolu seim sonular?, yukarda a?klad???m?z seim form?l? erevesinde incelendi?inde gr?l?yor ki, AKPnin Boludan bir milletvekili daha ?karmas? iin CHPye oy veren gruptan sadece 732 ki?iyi, ya da di?er partilerden, veya oy kullanmayan semenlerden 2,900 ki?iyi kendi saf?na ekmesi gerekiyordu.

Di?er bir deyi?le, e?er AKP Boluda CHPye oy veren semenler iinden yaln?zca 732 ki?iyiikna edebilse, Bolunun ??nc? milletvekili CHP yerine AKPli olacakt?.

2011 ?ZM?R 1. Blge Seimi:

Kay?tl? semen: 1,428,414; Oy kullanan: 1,248,322; Oy kullanmayan: 180,092; Milletvekili say?s?: 13

Baraj? geen partilerin oylar?:

AKP: 454,390 (36.32%); CHP: 528,001 (42.38%); MHP: 134,473 (10.77%)

Partilerin kazand?klari milletvekili say?lar?:

AKP: 6; CHP: 6; MHP:1

CHP e?er ?zmir 1. Blgede AKPye oy verenlerden sadece 979 kisiyi (AKP secmeninin binde ikisini) kendi saf?na ekmi? olsayd?, ya da ba?ka partilerden veya oy vermeyenlerden 2,000 ki?iyi sand??a ekebilseydi, bu blgeden6 yerine 7 milletvekili ?karacakt?.

Sonu olarak, k?saca ozetlemek gerekirse, T?rkiyede her partinin bir ?ehirden ka milletvekili ?karaca??n? belirlemek iin kullan?lan modelin yap?s? nedeniyle, verilen oylar?n partiler aras?nda ok az miktarda oynamas? bile, milletvekilli da??l?mlar?n? etkiliyor.

Bu durumda ak?ll? parti yoneticileri ne yapar? Yukarda da belirtti?im ?zere, mali kaynaklar, en etkili olacak yerlerde kullan?lmal?.

Bu da ?u demektir: 2011 Bursa, Bolu ve ?zmir-Birinci Blge seimleri iin yap?lan yukardaki analizin benzerini, ?u an itibariyle her seim blgesi iin yapmak gerekir.

Milletvekili da??l?m?n? belirleyen (ve yukar?da a?klanan) form?l belli oldu?una gre, ve T?rkiyede bilimsel yntemlerle kamu ara?t?rmalar? yapan, ve ?ehir baz?nda semenlerin tercihlerini ba?ar?yla tahmin eden kurulu?lar bulundu?una gre, ok az oy fark?yla kazan?l?p-kaybedilecek milletvekilliklerinin nerelerde oldu?unu ortaya ?karmak kolay.

Bu bilgi ortaya ?kt?ktan sonra da, kaynaklar? bu belirlenen ?ehirlere ve blgelere aktarmak gerek.

Duha Alt?nda? ile yapt???m?z bir al??ma gsteriyor ki, bu y?lki seimde Meclise girecek olan 550 milletvekilinin yakla??k 40? bu ?ekilde, birka y?z oyun, en fazla birka bin oyun kaymas? nedeniyle belirlenecek.

40 milletvekilli?inin bu ?ekilde kazan?l?p-kaybedilmesinin sonucu ise, tek ba??na iktidar olmak ya da olamamak, veya, muhalefette kalmak ya da iktidar orta?? olmak anlam?na gelebilir.

Parti yoneticileri bu tip bilimsel yntemleri kullan?yorlar m?? Seimde belli olacak!

 

 

 

 

 

 

 

?nsanlar Neden E?itim Alm?yorlar?

Bir nceki yaz?da, e?itimin al??anlar?n gelirini nemli l?de art?rd???ndan bahsetmi?tim. Al?nan her bir y?l e?itim, insanlar?n gelirini ortalama olarak, kalk?nm?? ?lkelerde 10 %, dar gelirli lkelerde ise %15 oran?nda art?r?yor. E?itim e?er bireylerin be?eri sermayelerine ve dolay?s?yla kazanlar?na bu derece etkiliyse, az e?itimli insanlar (ve az e?itimli ?lkeler) neden e?itimlerini art?rm?yorlar? Bu sorunun cevab?n?n ard?nda, a?a??da nem s?ras? olmaks?z?n s?ralanm??, en az 4 neden bulunmaktad?r.

1) Bu nedenlerden ilki bilgi problemidir. o?u insan, zellikle yoksul ve az e?itimli ki?iler, daha fazla e?itim alman?n onlar?n gelirlerini nemli ?ekilde art?raca??ndan habersizdir. Her ne kadar, e?itimli insanlar?n az e?itimli olanlara nazaran daha fazla gelir sahibi oldu?u bilinse de, e?itimdeki az bir art???n gelirleri ne kadar y?kseltece?ini anlayamak zordur. rne?in, ortaokul mezunu bir ki?inin bir t?p doktorundan daha az gelir sahibi oldu?u bilinir, ama ortaokul mezunu o ki?inin e?er lise diplomas? olsa idi, ne kadar daha fazla geliri olurdu? Bunu bilmek daha zordur. Bilimsel ara?t?rmalardan elde edilen sonular gsteriyor ki, genler, liseyi bitirmi? olmalar? halinde gelirlerinin ne kadar artaca??n?n fark?nda de?iller. E?er, lise diplomas?n?n gelir art??? sa?lad???na dair bilgi onlara verilirse,lise bitirme e?ilimlerinin artt??? gzleniyor.Ayn? ?ekilde, ara?t?rmalar gsteriyor ki e?er anne ve babalar e?itimin getirisi hakk?nda bilgilendirilirlerse, onlar?n ocuklar?n?n okula devaml?l??? ve s?navlarda ba?ar?lar? ykseliyor. Bu y?zden, geli?mekte olan ?lkelerde, e?itime olan talebi art?rman?n bir yolu, e?itimin gelirlere olan etkisi hakkinda insanlar? bilgi sahibi yapmak.

2) ?kinci sorun ise e?itim kar??t? kltr. Baz? toplumlar e?itime, ele?tirel d?nmeye ve ayd?n olmaya yatk?n bir kltre sahipken, baz? toplumlarda tam tersi bir durum geerlidir. Farkl? lkelerde bulunmu? bir dikkatli gzlemci, e?itime yak?n ve e?itime uzak k?lt?rl? lkeleri kolayl?kla ay?rdedebilir. Gstergeler olduka belirgindir. E?itim yanl?s? lkelerde, ?airlerin ve bilim insanlar?n?n isimlerinin sokaklara ve meydanlara verildi?ini grebilirsiniz. Topluma a?k alanlarda filozoflar?n, sanat?lar?n, bilim insanlar?n?n ve yazarlar?n heykellerine rastlars?n?z. E?itim kar??t? k?lt?re sahip lkelerde ise, sokak isimlerinin o ?lkenin sava? kahramanlar?ndan olu?tu?unu, parklarda sanat?larin de?il siyasetilerin heykellerini gr?rs?n?z. ?lk gruptaki lkelerde her yerde kitap?lar grs?n?z ve insanlar?n evlerinde ktphaneler ya da kitap koleksiyonlar? oldu?unu gzlemlersiniz. Bu ?lkelerde o?u semtte k?t?phane vard?r ve o semtin sakinleri taraf?ndan kullan?l?r. ?kinci gruba dahil olan lkelerdeki ortalama insan iin kitap ve k?t?phane nemli bir kavram de?ildir. ?lk gruptaki lkelerde sanat ve bilim mzeleri sosyal hayat?n nemli kurumlar? iken, ikinci gruptaki lkelerde o?u insan mr boyunca bir mzenin kap?s?ndan ieri ad?m atmayacakt?r.

Sonu olarak, bir lkenin kltrel yap?s?n?n, o ?lke insan?n?n e?itime olan talebi zerinde etkisi vard?r. Bu, kt bir haber gibi gz?k?yor. nk kltrn de?i?meyece?i, de?i?se bile ok yava? evrim geirece?ini d?nl?r. Bu inan?? tamamen do?ru de?ildir. Ekonomistlerin son zamanlarda gsterdikeri gibi e?er ekonomik, siyasi ve kurumsal evre de?i?irse, toplumlar?n kltrel benlikleri de de?i?ir. Bu nemli noktay? ilerki yaz?lar?mda aaca??m.

3) ?nsanlar e?itimin getirisi konusunda olabildi?ince bilgili olsalar ve kltrel miraslar? onlar? e?itime yatk?n yapsa bile, baz? durumlarda daha fazla e?itim almamak en iyi seenek olabilir. Daha fazla e?itimin be?eri sermayeyi ve kazanc? art?rd??? do?rudur. Ancak herhangi di?er bir yat?r?m gibi, be?eri sermayeye yap?lan yat?r?m?n da bir tak?m maliyetleri vard?r. ?rne?in, e?er insanlar?n ya?am sreleri k?saysa, e?itim iyi bir yat?r?m olmayabilir. nk bu durumda, e?itiminin finansal getirisi sa?layacak zaman dilimi (e?itim sonu ile emeklilik aras? y?llar) k?sad?r.

Ortalama ya?am sresi 50 y?l olan ve insanlar?n 43 ya??nda emekli oldu?u bir lke d?nn (Dnya zerinde bu kadar d?k ya?am sresi sahip ?lker var. ?rnekler: Nijerya, Kamerun ve Fildi?i Sahili). Byle bir ?lkede, ilkokul e?itimini 13 ya??nda tamamlam?? bir insan d?nn. Bu insan, i? gc piyasas?nda 43 ya??nda emekli olana kadar, 30 y?l al??abilir. E?er bir ilkokul mezununun y?ll?k kazanc? 5,000 dolar ise, mr boyunca kazanaca?? cret (zaman diskontunu gz ard? ederek) 5,000 kere 30, yani 150,000 dolar olacakt?r.

?imdi bu insan?n 6 y?l daha okula devam etti?ini var sayal?m. Bu 6 senelik ilave e?itimi tamamlad?ktan sonra y?ll?k gelirin 6,000 dolar oldu?unu d???nelim. Bu insan, e?itimine 6 y?l daha devam etti?i iin okulu bitirdi?i zaman ya?? 19 olurdu. Bu demek oluyor ki, emekli olana kadar 24 y?l al??acak vakti vard?r (19-43 ya?lar? aras?nda), ve bu durumda elde edece?i toplam gelir 6,000 $ x 24 = 144,000 dolard?r. Bu rnekteki insan iin, 6 y?l daha fazla e?itim almaya de?mez nk bu ekstra 6 y?ll?k e?itimin f?rsat maliyeti (okula giderken kaybedilen gelir) okulu bitirdikten sonra elde edilecek finansal kazantan daha fazlad?r.

E?er emeklilik ya?? 43 de?il de daha y?ksek olsayd? (53 gibi), al??anlar?n n?nde, okula giderek yap?lan yat?r?m?n kar??l???n? alacak daha uzun s?re olaca??ndan, e?itim makul bir yat?r?m olurdu.

Grld? zere, al??ma hayat? s?resi k?sa ise, daha fazla e?itim almak ekonomik a?dan mant?kl? de?ildir. E?er ki?inin ya?am sresi beklentisi k?saysa ve bula??c? hastal?klar, ?iddet, sava?, gibi nedenlerden dolay? lm ihtimali yksekse, ya da gen ya?ta emeklilik gibi bir sebeple al??ma hayat? s?resi k?sal?rsa, e?itime yat?r?m yapmak e?ilimi az olur.

4) Drdnc sorun maddi zorluk ve e?itim arz? yetersizli?idir. E?er e?itim almak maddi bak?mdan engelleyici ise, insanlar?n e?itime talebi olmaz. E?itim creti, kitaplar ya da ?retim materyalleri ?rencinin ve ailesinin gelir dzeyine oranla ykl bir miktarda ise, (e?itimin getirisi y?ksek olsa bile) e?itim talebi d???k olur. E?itim bedava olsa dahi, okulda harcanan zaman, o ki?iyi para kazanmaktan al?koyar. Bu durum, okul paras?z olsa bile, e?itime yap?lan yat?r?m?n, zellikle lise ve niversite ?rencileri iin masrafl? bir yat?r?m olabilece?ini gsterir. Bunu ?yle de d???nebiliriz: Bir i? alan?na yat?r?m yapmak isteyen, ve yapaca?? bu yat?r?m?n getirisinin y?ksek olaca??na inanan bir i?adam?, bu yat?r?m iin gerekli finansman? bulamazsa, yat?r?m gerekle?meyecek ve hesaplanan getiri elde edilemeyecektir.

Bir toplumda e?itime talep olmas?na ra?men, baz? durumlarda, zel sektr, ya da devlet kurumlar? taraf?ndan arz edilen e?itim miktar?, talebi kar??lamayabilir.

E?itimin, neden devlet veya zel sektr taraf?ndan yetersiz olarak sa?land???, ve maddi durumu yetersiz grenciler hakk?nda ne yap?lmas? gerekti?i ayr? bir yaz?m?n konusu olacak. Cevab?n ieri?inde, toplumdaki insanlar ad?na (onlar?n vekili olarak) grev yapan siyasetilerin motivasyonlar?, ve finans ve kredi piyasalar?ndaki problemler gibi konular olacak. Bu erevede, Neden temel e?itim o?u lkede zorunlu?, E?itim herkes iin paras?z m? olmal??, Bankac?l?k sektr ve kredi piyasas? e?itimdeki aksakl?klar? zebilir mi? gibi sorular?n cevab?n?verece?im.

E?itim, Verimlilik ve Bireysel Kazan

Bir nceki yaz?da, ?lkedeki e?itim d?zeyinin artmas?n?n o ?lkenin gelir d?zeyine do?rudan ve olumlu etkisi oldu?unu yazd?m. Ancak, lkeler bireylerin toplam?d?r ve lke geliri bu bireyler taraf?ndan retilen rn ve hizmet de?erlerinin ta kendisidir. Yani, meselenin temelinde yatan soru, bireyler daha e?itimli olduklar?nda onlar?n ekonomik retkenliklerinin ve ki?isel gelirlerinin art?p artma??d?r.

Bir i?te al??an insanlar?n gelirleri ile onlar?n e?itimlerinin ili?kisini inceledi?imizde, e?itimli ki?ilerin gelir dzeylerinin az e?itimli olanlara k?yasla her zaman daha yksek oldu?unu buluyoruz. Bu bulgu o?u insan iin ?a??rt?c? olmayabilir. Fakat, e?itim ykseldike elde edilen gelirdeki art???n boyutu ?a??rt?c? olabilir.

A?a??daki iki grafik, yksek gelirli bir lke olan ABD ile, geli?me srecinde bir lke olan Trkiye de farkl? e?itim seviyesine sahip insanlar?n 2010 y?l?ndaki ortalama brt cretlerini gsteriyor.

Blog2_WagesUSA_Turkish

Amerika e?itim dzeyi yksek bir lke iken (13.4 y?l) Trkiyenin e?itim seviyesi Amerikan?n ancak yar?s?na denktir (6.6 yil). Fakat, iki lkede de daha fazla e?itimli insanlar?n ald?klar? ?cretler, daha az e?itimli olanlara k?yasla daha yksektir. Amerikada lise diplomas? olmayan ki?iler saati ortalama 12 dolara al???rken, lise mezunlar?n?n creti %33 daha yksektir (16 dolar). Amerikada ?niversite mezunu olanlar?n kazand??? saatlik cret, lise mezunlar?ndan %75 daha fazlad?r (28 dolar). Y?ksek lisans (Master ve doktora) sahibi insanlar?n ortalama saat ?creti ise 35 dolard?r.

Blog2_WagesTurk_EnglishAyn? yap? Trkiyede de vard?r. Ortaokul dzeyinde ve daha az ?retim alm?? bireylerin elde ettikleri saatlik cret 5.1 TL iken, lise mezunlar?n?n saat creti 6.4 TL, yani %25 daha fazlad?r. Teknik lise mezunlar?n?n saat ba?? kazand?klar? ?cret, ortaokul ve daha d???k e?itimlilerden %50 daha yksektir. T?rkiyede ?niversite mezunlar?n?n cretleri ise, lise mezunlar?n?n iki kat?d?r.

Bunlar, ciddi farkl?l?klard?r; ve, al??anlar?n maa? ve cretlerinin onlar?n e?itim dzeylerine gre bu ?ekilde farkl?l?k gstermesi, d?nyan?n her lkesinde byledir. inden ?ngiltereye, Endonezyadan ?sraile, bu yap? btn lkelerde mevcuttur.

Tabii burada sorulmas? gereken soru ?udur: cretlerdeki bu farklar acaba gerekten e?itimin etkisini mi yans?t?r, yoksa ba?ka bir olgunun mu gstergesidir? ?rne?in, belki de e?itimli insanlar, ba?lant?lar? ve ili?kileri kuvvetli olan varl?kl? ailelerden geliyorlard?r. Bu yzden, bu tip varl?kl? ailelerin ocuklar?, e?itim almasalar bile, aileleri sayesinde zaten daha fazla gelir sahibi olacaklard? denebilir. E?er bu varsay?m do?ru ise, durum ?udur: Varl?kl? ailelerin ocuklar?, dar gelirli ailelerin ocuklar?na oranla daha fazla e?itim al?rlar, ve bu varl?kl? ocuklar b?y?d?klerinde daha fazla gelir sahibi olurlar. Fakat, ortaya ?kan bu gelir fark?n?n sebebi e?itim de?il, aileler arasindaki servet fark?d?r.

Ba?ka bir olas?l?k daha var. ?nsanlar?n zeka ve disiplin gibi zellikleri onlar?n verimliliklerini ve kazanlar?n? olumlu etkiler. Dolayisiyla, zeki ve disiplinli insanlar?n bu zellikleri onlar?n gelirlerinin yksek olmas?na sebep olur. ?te yandan, daha zeki ve disiplinli bireyler okulda daha ba?ar?l? olmaya e?ilimlidirler. Bu demek oluyor ki, zeki insanlar iin okula gidip e?itim almak daha kolay oldu?undan, zeki insanlarin e?itim seviyesi daha yksek olacakt?r. Ve bu tip insanlar genelde daha verimli olduklar?ndan maa? ve cretleri de yksek olacakt?r. E?er bu sav do?ruysa, insanlar daha uzun s?re okula gittikleri iin de?il, okulu b?rakanlardan daha zeki olduklar? iin daha yksek kazan elde ediyorlar demektir.

Ekonomistler bu ve benzeri bir ok faktr?n etkilerini hesaba katarak yapt?klar? analizler sonucunda, e?itimin kazanlar zerindeki gerek etkisini ortaya ?karm?? durumdalar. Bu alanda yap?lan ara?t?rmalar?n ortaya ?kard??? sonu sudur: ?nsanlar?n zeka dzeyi, azimleri, disiplinleri, ailelerinin serveti ve kazanlar?n? etkileyebilecek olas? t?m faktrleri hesaba katt?ktan sonra, bir y?l daha fazla e?itim sahibi olmak, al??an?n gelirini ortalama %10 art?r?r.

Daha detaya inmek gerekirse: ya?lar?, cinsiyetleri, i? tecrbeleri, aile profilleri, zeka dzeyleri ve benzeri bir cok ki?isel zellikleri, ve al??t?klar? endstri alan? da ayn? olan iki insan? ele alal?m. E?er bu insanlardan birincisi di?erinden 3 y?l daha fazla e?itim alm?? ise, ald??? cret di?erinden %30 daha fazla olur. Bu, e?itimin cretler zerindeki direkt etkisidir.

Bu %10 luk getirinin sebebi, e?itimin insanlarin kognitif yeteneklerini (beyni daha iyi kullanarak analiz yapabilme ve bilgi sahibi olma yetene?i) ve becerilerini geli?tirmesidir. Sonu olarak, daha e?itimli insanlar i? gc piyasas?nda daha retken olurlar ve daha yksek gelir elde ederler.

E?itimin maa?lar ve ?cretler zerindeki etkisi d?k gelirli lkelerde daha fazladir. Geli?mekte olan lkelerin al??anlar?, okula gittikleri her bir y?l iin, cretlerinde %15 art?? grrler. Benzeri ?ekilde, e?itimin kad?nlar?n cretleri ?zerine olan etkisi, erkeklerin cretleri ?zerine olan etkisinden daha b?y?kt?r.

Ayr?ca, e?itimin getirisi (cretlere olan etkisinin boyutu) son y?llarda giderek daha da artmaktadir. E?itim seviyesi yksek olan bireyler i? gc piyasas?nda giderek daha fazla dllendirilirken, az e?itimli insanlar?n gelirlerinde bir art?? grlmemektedir. Bunun kayna??, teknolojik geli?melerin al??anlar? bu yeni teknolojileri yetkin bir ?ekilde kullanabilme ihtiyacinda b?rakmas?d?r.

Tm bunlar?n anlam? ?udur. E?itim, al??anlar?n beceri seviyesini, verimlili?ini ve dolay?s?yla gelirlerini art?ran ok nemli bir yat?r?md?r. Bu yat?r?m, zellikle d?k e?itim dzeyine sahip olan toplumlar?n ekonomik geli?mesi iin daha da nemlidir.

E?itim ve lke Kalk?nmas?

?nsanl???nn?ndeki en b?y?k zorluklardan biri, farkl? ?lkelerde ya?ayan bireylerin hayat kalitelerinin birbirlerinden ok farkl? olmalar?. Ekonomistler, bir ?lkenin hayat standard?n?n kuvvetli bir gstergesi olarak o ?lkede ki?i ba??na d??en milli geliri kullan?rlar. ?lkelerin ki?i ba??na d??en milli gelirlerini etkileyen bir ok faktr olmakla birlikte, bunlar?n en nemlilerinden biri, ?lkenin ortalama e?itim d?zeyidir. Daha e?itimli ?lkelerde ki?i ba??na d??en milli gelir daha y?ksektir.

A?a??daki tablo, baz? lkelerdeki ortalama e?itim dzeyi ve 2013 y?l?nda ki?i ba??na d?en milli geliri gsteriyor. rne?in, Fastaki ortalama e?itim 4.2 y?l ve ki?i ba?? gelir 3,000dolarken, Turkiyedeki ortalama e?itim sresi 6.6 y?l ve ki?i ba?? gelir 10,900 dolar. Uruguayda ise ki?i ba?? gelir 16.300 dolar ve ortalama e?itim sresi 8 y?ld?r.

K?yaslamak gerekirse, ABDdeki ortalama e?itim 13.4 y?l ve ki?i ba?? gelir 53,000 dolar, Almanyada ise ortalama e?itim, 12.7 y?l ve ki?i ba?? gelir 46,000 dolard?r.

Blog2_Table_TURKISH

A?a??daki grafik, d?nya zerindeki tm lkeleri kullanarak, her bir lkenin ki?i ba??na d?en gelir miktariyla ayn? lkenin e?itim seviyesini gstermektedir. Grld? zere, d?k e?itim dzeyine sahip lkeler fakirken, daha e?itimli lkeler daha yksek gelir dzeyine sahiptir.

GDP_EDU_TR

Bu grafikte gsterilen e?itim ile gelirin ayn? ynde giden ili?kileri ilgin olmakla birlikte, bu, bir lkenin e?itim seviyesi artt??? zaman o ?lkede ki?i ba??na gelir artacakt?r anlam?na gelmez.

E?itiminin gelir dzeyi zerindeki gerek etkisini belirleyebilmek iin iki tane ters etkeni hesaba katmak gerekir. Birinci ters etken ?udur. Bir ?lke ekonomik olarak kalk?nd?ka ve lkenin milli geliri artt?ka, e?itim sistemine daha fazla kaynak aktar?labilinir, ve yap?lan bu yat?r?m lkenin e?itim seviyesini y?kseltir. Bu durumda, e?itimin milli gelire de?il, tam tersine, milli gelirin e?itime etkisi vard?r. Bu durumda da grafikteki pozitif ili?ki gzlenir, fakat yorumu farkl?d?r: ?lkeler e?itimli olduklar? iin zengin de?iller; tam tersine, zengin olduklar? iin vatanda?lar?n? e?itebiliyorlar.

?kinci ters etken ise ?u olabilir: Arka planda, hem lkelerin e?itim seviyelerini, hem de ekonomik geli?imlerini ve gelir d?zeylerini etkileyen bir ??nc? etken olabilir. ?rne?in, baz? lkelerin insanlar? kltrel olarak okumaya, yazmaya, d?nmeye, bilime, sanata, ve genel olarak e?itime yak?n olabilirler. Bilime ve e?itime a?k olmak gibi bir kltrel zellik e?er o ?lke insanlar?n? daha yeniliki, yarat?c?, ve retken yap?yorsa, bu demektir ki lkenin e?itim ve gelir seviyelerinin yksek olmas?n?n as?l sebebi ve gerek itici g, o lkedeki e?itim k?lt?r?d?r.

Ekonomistler, bu rneklerdeki gibi muhtemel etkileri hesaba katan metotlar kullanarak lkelerin e?itim dzeylerindeki art???n gerekten de lke gelirine do?rudan olumlu etkisi oldu?unu gzler nne sermi?lerdir. Yap?lan bilimsel al??malar gstermi?tir ki, ?lkeler aras?ndaki gelir farklar?n?n nemli bir bl?m? yine lkeler aras?ndaki e?itim fark? ile a?klanabilir. Di?er bir deyi?le, e?er bir lkenin al??an nfusu daha e?itimliyse, o lkedeki ki?i ba??na d?en gelir, az e?itimli di?er bir lkeye nazaran daha fazla olacakt?r.

Yine, bilimsel ekonomik al??malar gstermi?tir ki, e?itim kalitesinin fark? da lkeler aras?ndaki gelir farklar?n? etkiler. E?er iki lkenin al??an nfusu ayn? e?itim dzeyine sahipse, fakat bu lkelerden birinin e?itim kalitesi di?er lkeye gre daha y?ksekse, birinci lkedeki ki?i ba??na d?en gelir, ikinci ?lkeye gre daha yksek olur.

B?t?n bunlar ?unu ifade eder: Bir ?lkenin insanlar? daha ok ve daha kaliteli e?itim ald?klar?nda, bu artan e?itim d?zeyinin o ?lkede ya?ayan insanlar?n refah?na (ki?i ba?? gelire) do?rudan etkisi vard?r.

(Konunun devam? bir sonraki yaz?da)

Alt? Buuk Nedir?

Bu blo?un ad? alt? buuk, nk geli?mekte olan lkelerde ya?ayan insanlar?n ald?klar? e?itim ortalama 6.5 y?l. Bu da, yakla??k olarak ilkokul diplomas?na denk. Gelir dzeyi yksek olan lkelerdeki insanlar?n ortalama e?itim seviyelerinin 12 y?l?n ?zerinde oldu?unu dikkate ald???m?zda, bu arp?c? bir istatistiktir.

Dnyan?n bir ok lkesinde ocuklar 6 ya??nda okula ba?larlar. Demek oluyor ki, geli?mekte olan bir lkedeki ortalama insan 12 veya 13 ya??nda e?itimini tamamlam?? ve bu ya?tan sonra bir daha okul y?z? grmemi?tir.

A?a??daki harita, d?nya ?zerinde 25 ya? ve zeri ki?ilerin ald?klar? ortalama e?itim srelerini gsteriyor. K?rm?z? lkelerde ya?ayan insanlar?n ortalama e?itimi 7 y?ldan az iken, pembe renk ile belirtilen lkelerde e?itim sresi 7 ila 9 y?l aras?nda de?i?iyor. Sar? lkelerdeki ortalama e?itim d?zeyi 9 – 12 y?l aras?yken, ortalama e?itim ye?il lkelerde 12 y?ldan fazla. Gr?ldu?? gibi, bir ok ?lkede ve zellikle geli?mekte olan lkelerde, insanlar orta okul dzeyinde bile e?itim almam?? durumdalar.

Averageyearsofeducationaroundtheworld-5(Kaynak: Barro, Robert and Jong-Wha Lee, “A New Data Set of Educational Attainment in the World, 1950-2010.” Journal of Development Economics, 2013. Vol. 104, pp.184-198.)

E?itim dzeyi d???k ?lkeler ciddi zorluklarla kar?? kar??yad?rlar. Yksek e?itimli lkelere k?yasla fakirdiler. Az e?itimli lkelerde al??anlar daha az retkendir. E?itim d?zeyi d???k ?lkelerde demokrasi iyi al??mamaktad?r. Bu ?lkelerin yurtta?lar?n?n sa?l?k d?zeyleri d???kt?r. Bu lkelerde ya?ayan kad?nlar?n kar?? kar??ya olduklar? ekonomik ve sosyal sorunlar daha fazla ve daha ciddidir. Az e?itimli lkelerdeki ocuklar?n bebeklik a??nda lm oran? daha y?ksek, ve insanlar?n hayat s?resi yksek e?itimli lkelere nazaran daha k?sad?r.

Elbette ki, yksek gelirli lkelerde ya?ayan az e?itimli insanlar da var. Bu insanlar da, fakir lke yurtta??n?n derdi olan bir ok sorunu ya?amaktad?rlar. rne?in, gelir d?zeyleri d???kt?r, ve sa?l?k durumlar? daha ktdr.

Ekonomistlerin tan?mlad??? ?zere, be?eri sermaye, bireylerin verimlilik kapasitelerinin gstergesidir. Bireylerin be?eri sermayeleri, e?itim, sa?l?k gibi etkenlerin geli?mesiyle artar. E?itim ise, be?eri sermayenin ana unsurudur. Bilimsel ekonomik ara?t?rmalar, e?itimin ekonomik, sosyal ve politik gstergeler zerinde hem direkt, hem de dolayl? etkisi oldu?unu ortaya koymu?tur.

Bu blo?un amac?, be?eri sermayenin insan refah?n? art?rmada oynad??? nemli roln alt?n? izmek. Bu nedenle, be?eri sermayenin, ve zellikle de e?itimin ekonomik etkilerine yo?unla?an ?u gibi sorular?n bilimsel ara?t?rmalar sonucunda elde edilen cevaplar?n? dile getirmeyi planl?yorum: E?itim dzeyinin artmas?n?n insanlar?n gelirine etkisi nedir? Annenin e?itim dzeyi ykseldi?inde ocu?un sa?l??? ve ?renme yetene?i nas?l etkilenir? Toplumda su te?kil eden durumlara ve yolsuzlu?a ne tr etkenler neden olur? E?itim, toplumun kltrel de?erleri etkileyebilir mi? E?itimin ?rk?l?k zerinde etkisi var m?d?r? Siyaseti davran??lar?n? gdleyen faktrler nelerdir? ?nsanlar?n inanlar?, e?itim dzeyleri artt?ka de?i?ir mi? Kltrel faktrler, ekonomik davran??lar? ve ekonomik gstergeleri nas?l etkiler? Neden baz? lkelerde kad?nlar i? gcne kat?lmazlar? Kad?nlar?n sz sahibi oldu?u lkelerin ekonomileri daha m? iyi i?ler? ?lkedeki kurumlar?n kalite d???kl???, ?lke insanlar?n? drst olmayan davran??lara te?vik eder mi?

Bu blog, makro-ekonomik meseleler zerine odaklanan bir ok kaynak mevcut oldu?u halde, bireyin, hane halk?n?n, ?irketlerin ve al??anlar?n davran??lar?n? ekonomi bilimi erevesinde tart??an az say?da blog oldu?una dikkat eken dostlar?n isteklerine cevaben yarat?ld?. Umar?m bu blog yararl? bilgiler sunabilir ve burada bahsi geecek konular?n nemi ?zerine dikkat ekebilir.