Kategori arşivi: Ucretler ve Maaslar

?nsanlar Neden E?itim Alm?yorlar?

Bir nceki yaz?da, e?itimin al??anlar?n gelirini nemli l?de art?rd???ndan bahsetmi?tim. Al?nan her bir y?l e?itim, insanlar?n gelirini ortalama olarak, kalk?nm?? ?lkelerde 10 %, dar gelirli lkelerde ise %15 oran?nda art?r?yor. E?itim e?er bireylerin be?eri sermayelerine ve dolay?s?yla kazanlar?na bu derece etkiliyse, az e?itimli insanlar (ve az e?itimli ?lkeler) neden e?itimlerini art?rm?yorlar? Bu sorunun cevab?n?n ard?nda, a?a??da nem s?ras? olmaks?z?n s?ralanm??, en az 4 neden bulunmaktad?r.

1) Bu nedenlerden ilki bilgi problemidir. o?u insan, zellikle yoksul ve az e?itimli ki?iler, daha fazla e?itim alman?n onlar?n gelirlerini nemli ?ekilde art?raca??ndan habersizdir. Her ne kadar, e?itimli insanlar?n az e?itimli olanlara nazaran daha fazla gelir sahibi oldu?u bilinse de, e?itimdeki az bir art???n gelirleri ne kadar y?kseltece?ini anlayamak zordur. rne?in, ortaokul mezunu bir ki?inin bir t?p doktorundan daha az gelir sahibi oldu?u bilinir, ama ortaokul mezunu o ki?inin e?er lise diplomas? olsa idi, ne kadar daha fazla geliri olurdu? Bunu bilmek daha zordur. Bilimsel ara?t?rmalardan elde edilen sonular gsteriyor ki, genler, liseyi bitirmi? olmalar? halinde gelirlerinin ne kadar artaca??n?n fark?nda de?iller. E?er, lise diplomas?n?n gelir art??? sa?lad???na dair bilgi onlara verilirse,lise bitirme e?ilimlerinin artt??? gzleniyor.Ayn? ?ekilde, ara?t?rmalar gsteriyor ki e?er anne ve babalar e?itimin getirisi hakk?nda bilgilendirilirlerse, onlar?n ocuklar?n?n okula devaml?l??? ve s?navlarda ba?ar?lar? ykseliyor. Bu y?zden, geli?mekte olan ?lkelerde, e?itime olan talebi art?rman?n bir yolu, e?itimin gelirlere olan etkisi hakkinda insanlar? bilgi sahibi yapmak.

2) ?kinci sorun ise e?itim kar??t? kltr. Baz? toplumlar e?itime, ele?tirel d?nmeye ve ayd?n olmaya yatk?n bir kltre sahipken, baz? toplumlarda tam tersi bir durum geerlidir. Farkl? lkelerde bulunmu? bir dikkatli gzlemci, e?itime yak?n ve e?itime uzak k?lt?rl? lkeleri kolayl?kla ay?rdedebilir. Gstergeler olduka belirgindir. E?itim yanl?s? lkelerde, ?airlerin ve bilim insanlar?n?n isimlerinin sokaklara ve meydanlara verildi?ini grebilirsiniz. Topluma a?k alanlarda filozoflar?n, sanat?lar?n, bilim insanlar?n?n ve yazarlar?n heykellerine rastlars?n?z. E?itim kar??t? k?lt?re sahip lkelerde ise, sokak isimlerinin o ?lkenin sava? kahramanlar?ndan olu?tu?unu, parklarda sanat?larin de?il siyasetilerin heykellerini gr?rs?n?z. ?lk gruptaki lkelerde her yerde kitap?lar grs?n?z ve insanlar?n evlerinde ktphaneler ya da kitap koleksiyonlar? oldu?unu gzlemlersiniz. Bu ?lkelerde o?u semtte k?t?phane vard?r ve o semtin sakinleri taraf?ndan kullan?l?r. ?kinci gruba dahil olan lkelerdeki ortalama insan iin kitap ve k?t?phane nemli bir kavram de?ildir. ?lk gruptaki lkelerde sanat ve bilim mzeleri sosyal hayat?n nemli kurumlar? iken, ikinci gruptaki lkelerde o?u insan mr boyunca bir mzenin kap?s?ndan ieri ad?m atmayacakt?r.

Sonu olarak, bir lkenin kltrel yap?s?n?n, o ?lke insan?n?n e?itime olan talebi zerinde etkisi vard?r. Bu, kt bir haber gibi gz?k?yor. nk kltrn de?i?meyece?i, de?i?se bile ok yava? evrim geirece?ini d?nl?r. Bu inan?? tamamen do?ru de?ildir. Ekonomistlerin son zamanlarda gsterdikeri gibi e?er ekonomik, siyasi ve kurumsal evre de?i?irse, toplumlar?n kltrel benlikleri de de?i?ir. Bu nemli noktay? ilerki yaz?lar?mda aaca??m.

3) ?nsanlar e?itimin getirisi konusunda olabildi?ince bilgili olsalar ve kltrel miraslar? onlar? e?itime yatk?n yapsa bile, baz? durumlarda daha fazla e?itim almamak en iyi seenek olabilir. Daha fazla e?itimin be?eri sermayeyi ve kazanc? art?rd??? do?rudur. Ancak herhangi di?er bir yat?r?m gibi, be?eri sermayeye yap?lan yat?r?m?n da bir tak?m maliyetleri vard?r. ?rne?in, e?er insanlar?n ya?am sreleri k?saysa, e?itim iyi bir yat?r?m olmayabilir. nk bu durumda, e?itiminin finansal getirisi sa?layacak zaman dilimi (e?itim sonu ile emeklilik aras? y?llar) k?sad?r.

Ortalama ya?am sresi 50 y?l olan ve insanlar?n 43 ya??nda emekli oldu?u bir lke d?nn (Dnya zerinde bu kadar d?k ya?am sresi sahip ?lker var. ?rnekler: Nijerya, Kamerun ve Fildi?i Sahili). Byle bir ?lkede, ilkokul e?itimini 13 ya??nda tamamlam?? bir insan d?nn. Bu insan, i? gc piyasas?nda 43 ya??nda emekli olana kadar, 30 y?l al??abilir. E?er bir ilkokul mezununun y?ll?k kazanc? 5,000 dolar ise, mr boyunca kazanaca?? cret (zaman diskontunu gz ard? ederek) 5,000 kere 30, yani 150,000 dolar olacakt?r.

?imdi bu insan?n 6 y?l daha okula devam etti?ini var sayal?m. Bu 6 senelik ilave e?itimi tamamlad?ktan sonra y?ll?k gelirin 6,000 dolar oldu?unu d???nelim. Bu insan, e?itimine 6 y?l daha devam etti?i iin okulu bitirdi?i zaman ya?? 19 olurdu. Bu demek oluyor ki, emekli olana kadar 24 y?l al??acak vakti vard?r (19-43 ya?lar? aras?nda), ve bu durumda elde edece?i toplam gelir 6,000 $ x 24 = 144,000 dolard?r. Bu rnekteki insan iin, 6 y?l daha fazla e?itim almaya de?mez nk bu ekstra 6 y?ll?k e?itimin f?rsat maliyeti (okula giderken kaybedilen gelir) okulu bitirdikten sonra elde edilecek finansal kazantan daha fazlad?r.

E?er emeklilik ya?? 43 de?il de daha y?ksek olsayd? (53 gibi), al??anlar?n n?nde, okula giderek yap?lan yat?r?m?n kar??l???n? alacak daha uzun s?re olaca??ndan, e?itim makul bir yat?r?m olurdu.

Grld? zere, al??ma hayat? s?resi k?sa ise, daha fazla e?itim almak ekonomik a?dan mant?kl? de?ildir. E?er ki?inin ya?am sresi beklentisi k?saysa ve bula??c? hastal?klar, ?iddet, sava?, gibi nedenlerden dolay? lm ihtimali yksekse, ya da gen ya?ta emeklilik gibi bir sebeple al??ma hayat? s?resi k?sal?rsa, e?itime yat?r?m yapmak e?ilimi az olur.

4) Drdnc sorun maddi zorluk ve e?itim arz? yetersizli?idir. E?er e?itim almak maddi bak?mdan engelleyici ise, insanlar?n e?itime talebi olmaz. E?itim creti, kitaplar ya da ?retim materyalleri ?rencinin ve ailesinin gelir dzeyine oranla ykl bir miktarda ise, (e?itimin getirisi y?ksek olsa bile) e?itim talebi d???k olur. E?itim bedava olsa dahi, okulda harcanan zaman, o ki?iyi para kazanmaktan al?koyar. Bu durum, okul paras?z olsa bile, e?itime yap?lan yat?r?m?n, zellikle lise ve niversite ?rencileri iin masrafl? bir yat?r?m olabilece?ini gsterir. Bunu ?yle de d???nebiliriz: Bir i? alan?na yat?r?m yapmak isteyen, ve yapaca?? bu yat?r?m?n getirisinin y?ksek olaca??na inanan bir i?adam?, bu yat?r?m iin gerekli finansman? bulamazsa, yat?r?m gerekle?meyecek ve hesaplanan getiri elde edilemeyecektir.

Bir toplumda e?itime talep olmas?na ra?men, baz? durumlarda, zel sektr, ya da devlet kurumlar? taraf?ndan arz edilen e?itim miktar?, talebi kar??lamayabilir.

E?itimin, neden devlet veya zel sektr taraf?ndan yetersiz olarak sa?land???, ve maddi durumu yetersiz grenciler hakk?nda ne yap?lmas? gerekti?i ayr? bir yaz?m?n konusu olacak. Cevab?n ieri?inde, toplumdaki insanlar ad?na (onlar?n vekili olarak) grev yapan siyasetilerin motivasyonlar?, ve finans ve kredi piyasalar?ndaki problemler gibi konular olacak. Bu erevede, Neden temel e?itim o?u lkede zorunlu?, E?itim herkes iin paras?z m? olmal??, Bankac?l?k sektr ve kredi piyasas? e?itimdeki aksakl?klar? zebilir mi? gibi sorular?n cevab?n?verece?im.

E?itim, Verimlilik ve Bireysel Kazan

Bir nceki yaz?da, ?lkedeki e?itim d?zeyinin artmas?n?n o ?lkenin gelir d?zeyine do?rudan ve olumlu etkisi oldu?unu yazd?m. Ancak, lkeler bireylerin toplam?d?r ve lke geliri bu bireyler taraf?ndan retilen rn ve hizmet de?erlerinin ta kendisidir. Yani, meselenin temelinde yatan soru, bireyler daha e?itimli olduklar?nda onlar?n ekonomik retkenliklerinin ve ki?isel gelirlerinin art?p artma??d?r.

Bir i?te al??an insanlar?n gelirleri ile onlar?n e?itimlerinin ili?kisini inceledi?imizde, e?itimli ki?ilerin gelir dzeylerinin az e?itimli olanlara k?yasla her zaman daha yksek oldu?unu buluyoruz. Bu bulgu o?u insan iin ?a??rt?c? olmayabilir. Fakat, e?itim ykseldike elde edilen gelirdeki art???n boyutu ?a??rt?c? olabilir.

A?a??daki iki grafik, yksek gelirli bir lke olan ABD ile, geli?me srecinde bir lke olan Trkiye de farkl? e?itim seviyesine sahip insanlar?n 2010 y?l?ndaki ortalama brt cretlerini gsteriyor.

Blog2_WagesUSA_Turkish

Amerika e?itim dzeyi yksek bir lke iken (13.4 y?l) Trkiyenin e?itim seviyesi Amerikan?n ancak yar?s?na denktir (6.6 yil). Fakat, iki lkede de daha fazla e?itimli insanlar?n ald?klar? ?cretler, daha az e?itimli olanlara k?yasla daha yksektir. Amerikada lise diplomas? olmayan ki?iler saati ortalama 12 dolara al???rken, lise mezunlar?n?n creti %33 daha yksektir (16 dolar). Amerikada ?niversite mezunu olanlar?n kazand??? saatlik cret, lise mezunlar?ndan %75 daha fazlad?r (28 dolar). Y?ksek lisans (Master ve doktora) sahibi insanlar?n ortalama saat ?creti ise 35 dolard?r.

Blog2_WagesTurk_EnglishAyn? yap? Trkiyede de vard?r. Ortaokul dzeyinde ve daha az ?retim alm?? bireylerin elde ettikleri saatlik cret 5.1 TL iken, lise mezunlar?n?n saat creti 6.4 TL, yani %25 daha fazlad?r. Teknik lise mezunlar?n?n saat ba?? kazand?klar? ?cret, ortaokul ve daha d???k e?itimlilerden %50 daha yksektir. T?rkiyede ?niversite mezunlar?n?n cretleri ise, lise mezunlar?n?n iki kat?d?r.

Bunlar, ciddi farkl?l?klard?r; ve, al??anlar?n maa? ve cretlerinin onlar?n e?itim dzeylerine gre bu ?ekilde farkl?l?k gstermesi, d?nyan?n her lkesinde byledir. inden ?ngiltereye, Endonezyadan ?sraile, bu yap? btn lkelerde mevcuttur.

Tabii burada sorulmas? gereken soru ?udur: cretlerdeki bu farklar acaba gerekten e?itimin etkisini mi yans?t?r, yoksa ba?ka bir olgunun mu gstergesidir? ?rne?in, belki de e?itimli insanlar, ba?lant?lar? ve ili?kileri kuvvetli olan varl?kl? ailelerden geliyorlard?r. Bu yzden, bu tip varl?kl? ailelerin ocuklar?, e?itim almasalar bile, aileleri sayesinde zaten daha fazla gelir sahibi olacaklard? denebilir. E?er bu varsay?m do?ru ise, durum ?udur: Varl?kl? ailelerin ocuklar?, dar gelirli ailelerin ocuklar?na oranla daha fazla e?itim al?rlar, ve bu varl?kl? ocuklar b?y?d?klerinde daha fazla gelir sahibi olurlar. Fakat, ortaya ?kan bu gelir fark?n?n sebebi e?itim de?il, aileler arasindaki servet fark?d?r.

Ba?ka bir olas?l?k daha var. ?nsanlar?n zeka ve disiplin gibi zellikleri onlar?n verimliliklerini ve kazanlar?n? olumlu etkiler. Dolayisiyla, zeki ve disiplinli insanlar?n bu zellikleri onlar?n gelirlerinin yksek olmas?na sebep olur. ?te yandan, daha zeki ve disiplinli bireyler okulda daha ba?ar?l? olmaya e?ilimlidirler. Bu demek oluyor ki, zeki insanlar iin okula gidip e?itim almak daha kolay oldu?undan, zeki insanlarin e?itim seviyesi daha yksek olacakt?r. Ve bu tip insanlar genelde daha verimli olduklar?ndan maa? ve cretleri de yksek olacakt?r. E?er bu sav do?ruysa, insanlar daha uzun s?re okula gittikleri iin de?il, okulu b?rakanlardan daha zeki olduklar? iin daha yksek kazan elde ediyorlar demektir.

Ekonomistler bu ve benzeri bir ok faktr?n etkilerini hesaba katarak yapt?klar? analizler sonucunda, e?itimin kazanlar zerindeki gerek etkisini ortaya ?karm?? durumdalar. Bu alanda yap?lan ara?t?rmalar?n ortaya ?kard??? sonu sudur: ?nsanlar?n zeka dzeyi, azimleri, disiplinleri, ailelerinin serveti ve kazanlar?n? etkileyebilecek olas? t?m faktrleri hesaba katt?ktan sonra, bir y?l daha fazla e?itim sahibi olmak, al??an?n gelirini ortalama %10 art?r?r.

Daha detaya inmek gerekirse: ya?lar?, cinsiyetleri, i? tecrbeleri, aile profilleri, zeka dzeyleri ve benzeri bir cok ki?isel zellikleri, ve al??t?klar? endstri alan? da ayn? olan iki insan? ele alal?m. E?er bu insanlardan birincisi di?erinden 3 y?l daha fazla e?itim alm?? ise, ald??? cret di?erinden %30 daha fazla olur. Bu, e?itimin cretler zerindeki direkt etkisidir.

Bu %10 luk getirinin sebebi, e?itimin insanlarin kognitif yeteneklerini (beyni daha iyi kullanarak analiz yapabilme ve bilgi sahibi olma yetene?i) ve becerilerini geli?tirmesidir. Sonu olarak, daha e?itimli insanlar i? gc piyasas?nda daha retken olurlar ve daha yksek gelir elde ederler.

E?itimin maa?lar ve ?cretler zerindeki etkisi d?k gelirli lkelerde daha fazladir. Geli?mekte olan lkelerin al??anlar?, okula gittikleri her bir y?l iin, cretlerinde %15 art?? grrler. Benzeri ?ekilde, e?itimin kad?nlar?n cretleri ?zerine olan etkisi, erkeklerin cretleri ?zerine olan etkisinden daha b?y?kt?r.

Ayr?ca, e?itimin getirisi (cretlere olan etkisinin boyutu) son y?llarda giderek daha da artmaktadir. E?itim seviyesi yksek olan bireyler i? gc piyasas?nda giderek daha fazla dllendirilirken, az e?itimli insanlar?n gelirlerinde bir art?? grlmemektedir. Bunun kayna??, teknolojik geli?melerin al??anlar? bu yeni teknolojileri yetkin bir ?ekilde kullanabilme ihtiyacinda b?rakmas?d?r.

Tm bunlar?n anlam? ?udur. E?itim, al??anlar?n beceri seviyesini, verimlili?ini ve dolay?s?yla gelirlerini art?ran ok nemli bir yat?r?md?r. Bu yat?r?m, zellikle d?k e?itim dzeyine sahip olan toplumlar?n ekonomik geli?mesi iin daha da nemlidir.