Kategori arşivi: E?itim

Entel-dantel, Fatih Sultan Mehmet, Victor Hugo ve Ekonomik Geli?me

Trkiyede entellektellerle alay edilir. Entel lakab? tak?lan ve Entel-dantel denilerek alay edilen,topluma yabanc?oldu?u d?nlnen bir insan tipidir Trk entellekteli.

Entel lakab? entellektelin k?saltmas?d?r. Entellektel, Trkeye ?ngilizce intellectual kelimesinden girmi?tir. Intellectual zeki, ak?ll? ve bilgili anlam?na geldi?i i?in, entel kelimesi, akl?n? kullanan, e?itimli, ayd?n insan demektir. Okuyan, d?nen, akl?n? kullanan, fikirleri, felsefeleri kar??la?t?ran, analiz yapabilen, fikir reten, bilimsel metodu bilen, tarih ve sanat bilgisi derin entellektel insanlar bir lkenin d?nce liderleridirler.

Her toplumda oldu?u gibi, Trkiyede de ger?ek anlamda entellektel olmayan, fakat kendisine entellektel havas? vermeye ?al??an insanlar tabii ki vard?r. Ayr?ca, sahte olmayan, gercek Trk entellektellerinin bile ne kadar retken olduklar?, lke ve dnya i?in ne l?de fikir ve bilgi retebildikleri, topluma ne l?de yol gsterici olduklar? tart???l?r.

Fakat Trkiyede entellekteller, retken olmad?klar? i?in de?il, s?ra d??? olduklar?, herkes gibi olmad?klar? i?in k?k grlrler. Entellektel, ya da entel benzeri insanlar Trkiyede kolayca alay konusu olabilirler. rne?in, yabanc? dil bilmeyen bir politikac?, rakibi olan, yabanc? dil konu?an ve e?itimli ba?ka bir politikac?n?n yabanc? dil bilmesi ile alay etmenin halk taraf?ndan olumlu kar??lanaca??n? d?nebilir ve hakl? ??kabilir.

te yandan, e?itim ile, bilgi birikimi ile, d?nce ve zeka ile alay etmek, cehalet ve aptall?k ile vnmek anlam?na gelir.

Tarihimizde bu durumun hep byle olmad???n?, tam tersine, bilgili, okumu?, entellektel insanlara toplumun ve liderlik durumunda olanlar?n de?er verdiklerini biliyoruz. Bunun en iyi rneklerinden biri, 1453 y?l?nda Fatih Sultan Mehmetin Istanbulu fethinden sonra ?ehre girerken kendisine verilen ?i?eklerin ?retmeni Ak?emsettine verilmesini istemesi, ve bir tevatre gre, Ak?emsettinin at?n?n aya??ndan s?rayan amurun kaftan?n? kirletmesi zerine, Hocam?z?n at?n?n aya??ndan ?kan amur bizim kaftan?m?z? kirletmez. ld?mde tabutumu bu kaftanla rtn diye vasiyet etmesidir. Atatrkn bilime, sanataok nem veren, okuyan, d?nen bir entellektel oldu?unu, ve Trkiyenin entellektel yap?s?n? glendirmek iin yapt??? al??malar? da biliyoruz.

Bilgiye, e?itime, yarat?c?l??a, sanata nem veren bir kltrn, zaman i?inde de?i?erek neden bilgi ve e?itimi de?il, tam tersine cehaleti takdir eden duruma geldi?ini ve durumun kimlerin i?ineyarad???n? tart??mak nemli olsa da, daha nemli olan konu ?udur: Entellektellik ile, yani ak?l, zeka ve bilgi ile alay eden bir toplumun ekonomik a?danretken olamayaca??n?, ve dolay?s?yla fikir reten entel lkelerin arkas?ndan kr-topal gitme durumunda kalaca??n? bilmek gerekir.

Entel insan yaratmak yerine, entel vatanda?? ile alay edip onu k?k grmeye al??anbir toplum, bilimde , teknolojide, sanatta ba?kalar?n? takip ve kopya etmekten ba?ka ?aresi olmayan, uzun vadedegeli?mi? entel lkelerin prangas?z klesi olmaya mahkum, ve ortalama gelir seviyesi o lkeler seviyesine ykselemeyecek toplumdur.

Bu durumun ok basit bir rne?i Trkiye ile Fransanin kar??la?t?r?lmas?d?r. Parisin gbe?inde, Latin Mahallesi denen yerde, Frans?z Devriminden nce yap?lm??, Pantheon ad?nda grkemli bir bina vard?r. Kilise olarak yap?lan ve y?llarca kilise olarak kullan?lan bu muhte?em bina, daha sonra Frans?zlar taraf?ndan lkenin nemli entellektellerinin defnedildi?i bir An?t Kabir haline getirilmi?tir. Fransan?n nemli d?nr, bilim insan? ve yazarlar?n?n gmld? bir mekn olarak kullan?lan bu binaya girince, Emile Zoladan Voltairee, Marie Curieden Jean-Jacques Rousseauya ve Victor Hugoya kadar bir ?ok Frans?z entellektelinin binan?n i?indeki an?t mezarlar?, bu insanlar?n Frans?zlar i?in ne derece nemli oldu?u gere?ini gsterir.

Kendi Entel insan?na de?er veren, kendi ocu?unun cahil de?il entellektel olmas?n? arzu eden toplum ise, ara?t?rmaya, d?nmeye, tart??maya, retmeye, yenili?e a?k olur. Bylelikle, o toplum dnyaca nemli sanat??lar, bilim insanlar?, filozoflar retir ve bu durum lke insan?n?n refah?na da yans?r. rnek: Trkiyede ?u ana kadar Nobel dl alan bir ki?i vard?r (yazar Orhan Pamuk). Fransa ise ekonomiden fizi?e, edebiyattan t?bba ve kimyaya kadar de?i?ik alanlarda 67 Nobel dll insan yaratm?? durumdad?r. Bunun sonucu, Turkiyede ki?i ba??na gelir $10,000 iken, Fransada ki?i ba??na gelir 43,000 dolard?r. Trkiyede her do?an 1,000 bebekten 17si lrken Fransada her 1,000 bebekten sadece 4 hayat?n? kaybetmektedir. Trkiyede insan mr Fransadan 7 y?l daha azd?r. Di?er bir deyi?le, neresinden bakarsan?z bak?n, Frans?z insan?n?n refah?, Trk insan?ndan ok daha yksektir.

Bu durumdan ??k?? yolu var m?d?r? Tabii vard?r. Kltr de?i?imi san?ld??? kadar zor olmayan bir olgudur. Toplumun liderlerinin etkisi ile ve e?itim sisteminde yap?lacak bir-iki de?i?iklikile bu ?ok gerekli de?i?imin k?v?lc?m? yarat?labilir.

Bunun pratikte nas?l yap?labilece?ini (rnegin, ilkokuldan ba?layarak uygulanmas? gereken basit fakat etkili bir projeyi, ve baz?sekin lise ve niversitelerde Trkiyenin entellektel liderli?ini yapacak yeni insan tipinin nas?l yeti?tirilebilece?ini) bundan sonraki iki yaz?da aaca??m.

?nsanlar Neden E?itim Alm?yorlar?

Bir nceki yaz?da, e?itimin al??anlar?n gelirini nemli l?de art?rd???ndan bahsetmi?tim. Al?nan her bir y?l e?itim, insanlar?n gelirini ortalama olarak, kalk?nm?? ?lkelerde 10 %, dar gelirli lkelerde ise %15 oran?nda art?r?yor. E?itim e?er bireylerin be?eri sermayelerine ve dolay?s?yla kazanlar?na bu derece etkiliyse, az e?itimli insanlar (ve az e?itimli ?lkeler) neden e?itimlerini art?rm?yorlar? Bu sorunun cevab?n?n ard?nda, a?a??da nem s?ras? olmaks?z?n s?ralanm??, en az 4 neden bulunmaktad?r.

1) Bu nedenlerden ilki bilgi problemidir. o?u insan, zellikle yoksul ve az e?itimli ki?iler, daha fazla e?itim alman?n onlar?n gelirlerini nemli ?ekilde art?raca??ndan habersizdir. Her ne kadar, e?itimli insanlar?n az e?itimli olanlara nazaran daha fazla gelir sahibi oldu?u bilinse de, e?itimdeki az bir art???n gelirleri ne kadar y?kseltece?ini anlayamak zordur. rne?in, ortaokul mezunu bir ki?inin bir t?p doktorundan daha az gelir sahibi oldu?u bilinir, ama ortaokul mezunu o ki?inin e?er lise diplomas? olsa idi, ne kadar daha fazla geliri olurdu? Bunu bilmek daha zordur. Bilimsel ara?t?rmalardan elde edilen sonular gsteriyor ki, genler, liseyi bitirmi? olmalar? halinde gelirlerinin ne kadar artaca??n?n fark?nda de?iller. E?er, lise diplomas?n?n gelir art??? sa?lad???na dair bilgi onlara verilirse,lise bitirme e?ilimlerinin artt??? gzleniyor.Ayn? ?ekilde, ara?t?rmalar gsteriyor ki e?er anne ve babalar e?itimin getirisi hakk?nda bilgilendirilirlerse, onlar?n ocuklar?n?n okula devaml?l??? ve s?navlarda ba?ar?lar? ykseliyor. Bu y?zden, geli?mekte olan ?lkelerde, e?itime olan talebi art?rman?n bir yolu, e?itimin gelirlere olan etkisi hakkinda insanlar? bilgi sahibi yapmak.

2) ?kinci sorun ise e?itim kar??t? kltr. Baz? toplumlar e?itime, ele?tirel d?nmeye ve ayd?n olmaya yatk?n bir kltre sahipken, baz? toplumlarda tam tersi bir durum geerlidir. Farkl? lkelerde bulunmu? bir dikkatli gzlemci, e?itime yak?n ve e?itime uzak k?lt?rl? lkeleri kolayl?kla ay?rdedebilir. Gstergeler olduka belirgindir. E?itim yanl?s? lkelerde, ?airlerin ve bilim insanlar?n?n isimlerinin sokaklara ve meydanlara verildi?ini grebilirsiniz. Topluma a?k alanlarda filozoflar?n, sanat?lar?n, bilim insanlar?n?n ve yazarlar?n heykellerine rastlars?n?z. E?itim kar??t? k?lt?re sahip lkelerde ise, sokak isimlerinin o ?lkenin sava? kahramanlar?ndan olu?tu?unu, parklarda sanat?larin de?il siyasetilerin heykellerini gr?rs?n?z. ?lk gruptaki lkelerde her yerde kitap?lar grs?n?z ve insanlar?n evlerinde ktphaneler ya da kitap koleksiyonlar? oldu?unu gzlemlersiniz. Bu ?lkelerde o?u semtte k?t?phane vard?r ve o semtin sakinleri taraf?ndan kullan?l?r. ?kinci gruba dahil olan lkelerdeki ortalama insan iin kitap ve k?t?phane nemli bir kavram de?ildir. ?lk gruptaki lkelerde sanat ve bilim mzeleri sosyal hayat?n nemli kurumlar? iken, ikinci gruptaki lkelerde o?u insan mr boyunca bir mzenin kap?s?ndan ieri ad?m atmayacakt?r.

Sonu olarak, bir lkenin kltrel yap?s?n?n, o ?lke insan?n?n e?itime olan talebi zerinde etkisi vard?r. Bu, kt bir haber gibi gz?k?yor. nk kltrn de?i?meyece?i, de?i?se bile ok yava? evrim geirece?ini d?nl?r. Bu inan?? tamamen do?ru de?ildir. Ekonomistlerin son zamanlarda gsterdikeri gibi e?er ekonomik, siyasi ve kurumsal evre de?i?irse, toplumlar?n kltrel benlikleri de de?i?ir. Bu nemli noktay? ilerki yaz?lar?mda aaca??m.

3) ?nsanlar e?itimin getirisi konusunda olabildi?ince bilgili olsalar ve kltrel miraslar? onlar? e?itime yatk?n yapsa bile, baz? durumlarda daha fazla e?itim almamak en iyi seenek olabilir. Daha fazla e?itimin be?eri sermayeyi ve kazanc? art?rd??? do?rudur. Ancak herhangi di?er bir yat?r?m gibi, be?eri sermayeye yap?lan yat?r?m?n da bir tak?m maliyetleri vard?r. ?rne?in, e?er insanlar?n ya?am sreleri k?saysa, e?itim iyi bir yat?r?m olmayabilir. nk bu durumda, e?itiminin finansal getirisi sa?layacak zaman dilimi (e?itim sonu ile emeklilik aras? y?llar) k?sad?r.

Ortalama ya?am sresi 50 y?l olan ve insanlar?n 43 ya??nda emekli oldu?u bir lke d?nn (Dnya zerinde bu kadar d?k ya?am sresi sahip ?lker var. ?rnekler: Nijerya, Kamerun ve Fildi?i Sahili). Byle bir ?lkede, ilkokul e?itimini 13 ya??nda tamamlam?? bir insan d?nn. Bu insan, i? gc piyasas?nda 43 ya??nda emekli olana kadar, 30 y?l al??abilir. E?er bir ilkokul mezununun y?ll?k kazanc? 5,000 dolar ise, mr boyunca kazanaca?? cret (zaman diskontunu gz ard? ederek) 5,000 kere 30, yani 150,000 dolar olacakt?r.

?imdi bu insan?n 6 y?l daha okula devam etti?ini var sayal?m. Bu 6 senelik ilave e?itimi tamamlad?ktan sonra y?ll?k gelirin 6,000 dolar oldu?unu d???nelim. Bu insan, e?itimine 6 y?l daha devam etti?i iin okulu bitirdi?i zaman ya?? 19 olurdu. Bu demek oluyor ki, emekli olana kadar 24 y?l al??acak vakti vard?r (19-43 ya?lar? aras?nda), ve bu durumda elde edece?i toplam gelir 6,000 $ x 24 = 144,000 dolard?r. Bu rnekteki insan iin, 6 y?l daha fazla e?itim almaya de?mez nk bu ekstra 6 y?ll?k e?itimin f?rsat maliyeti (okula giderken kaybedilen gelir) okulu bitirdikten sonra elde edilecek finansal kazantan daha fazlad?r.

E?er emeklilik ya?? 43 de?il de daha y?ksek olsayd? (53 gibi), al??anlar?n n?nde, okula giderek yap?lan yat?r?m?n kar??l???n? alacak daha uzun s?re olaca??ndan, e?itim makul bir yat?r?m olurdu.

Grld? zere, al??ma hayat? s?resi k?sa ise, daha fazla e?itim almak ekonomik a?dan mant?kl? de?ildir. E?er ki?inin ya?am sresi beklentisi k?saysa ve bula??c? hastal?klar, ?iddet, sava?, gibi nedenlerden dolay? lm ihtimali yksekse, ya da gen ya?ta emeklilik gibi bir sebeple al??ma hayat? s?resi k?sal?rsa, e?itime yat?r?m yapmak e?ilimi az olur.

4) Drdnc sorun maddi zorluk ve e?itim arz? yetersizli?idir. E?er e?itim almak maddi bak?mdan engelleyici ise, insanlar?n e?itime talebi olmaz. E?itim creti, kitaplar ya da ?retim materyalleri ?rencinin ve ailesinin gelir dzeyine oranla ykl bir miktarda ise, (e?itimin getirisi y?ksek olsa bile) e?itim talebi d???k olur. E?itim bedava olsa dahi, okulda harcanan zaman, o ki?iyi para kazanmaktan al?koyar. Bu durum, okul paras?z olsa bile, e?itime yap?lan yat?r?m?n, zellikle lise ve niversite ?rencileri iin masrafl? bir yat?r?m olabilece?ini gsterir. Bunu ?yle de d???nebiliriz: Bir i? alan?na yat?r?m yapmak isteyen, ve yapaca?? bu yat?r?m?n getirisinin y?ksek olaca??na inanan bir i?adam?, bu yat?r?m iin gerekli finansman? bulamazsa, yat?r?m gerekle?meyecek ve hesaplanan getiri elde edilemeyecektir.

Bir toplumda e?itime talep olmas?na ra?men, baz? durumlarda, zel sektr, ya da devlet kurumlar? taraf?ndan arz edilen e?itim miktar?, talebi kar??lamayabilir.

E?itimin, neden devlet veya zel sektr taraf?ndan yetersiz olarak sa?land???, ve maddi durumu yetersiz grenciler hakk?nda ne yap?lmas? gerekti?i ayr? bir yaz?m?n konusu olacak. Cevab?n ieri?inde, toplumdaki insanlar ad?na (onlar?n vekili olarak) grev yapan siyasetilerin motivasyonlar?, ve finans ve kredi piyasalar?ndaki problemler gibi konular olacak. Bu erevede, Neden temel e?itim o?u lkede zorunlu?, E?itim herkes iin paras?z m? olmal??, Bankac?l?k sektr ve kredi piyasas? e?itimdeki aksakl?klar? zebilir mi? gibi sorular?n cevab?n?verece?im.

E?itim, Verimlilik ve Bireysel Kazan

Bir nceki yaz?da, ?lkedeki e?itim d?zeyinin artmas?n?n o ?lkenin gelir d?zeyine do?rudan ve olumlu etkisi oldu?unu yazd?m. Ancak, lkeler bireylerin toplam?d?r ve lke geliri bu bireyler taraf?ndan retilen rn ve hizmet de?erlerinin ta kendisidir. Yani, meselenin temelinde yatan soru, bireyler daha e?itimli olduklar?nda onlar?n ekonomik retkenliklerinin ve ki?isel gelirlerinin art?p artma??d?r.

Bir i?te al??an insanlar?n gelirleri ile onlar?n e?itimlerinin ili?kisini inceledi?imizde, e?itimli ki?ilerin gelir dzeylerinin az e?itimli olanlara k?yasla her zaman daha yksek oldu?unu buluyoruz. Bu bulgu o?u insan iin ?a??rt?c? olmayabilir. Fakat, e?itim ykseldike elde edilen gelirdeki art???n boyutu ?a??rt?c? olabilir.

A?a??daki iki grafik, yksek gelirli bir lke olan ABD ile, geli?me srecinde bir lke olan Trkiye de farkl? e?itim seviyesine sahip insanlar?n 2010 y?l?ndaki ortalama brt cretlerini gsteriyor.

Blog2_WagesUSA_Turkish

Amerika e?itim dzeyi yksek bir lke iken (13.4 y?l) Trkiyenin e?itim seviyesi Amerikan?n ancak yar?s?na denktir (6.6 yil). Fakat, iki lkede de daha fazla e?itimli insanlar?n ald?klar? ?cretler, daha az e?itimli olanlara k?yasla daha yksektir. Amerikada lise diplomas? olmayan ki?iler saati ortalama 12 dolara al???rken, lise mezunlar?n?n creti %33 daha yksektir (16 dolar). Amerikada ?niversite mezunu olanlar?n kazand??? saatlik cret, lise mezunlar?ndan %75 daha fazlad?r (28 dolar). Y?ksek lisans (Master ve doktora) sahibi insanlar?n ortalama saat ?creti ise 35 dolard?r.

Blog2_WagesTurk_EnglishAyn? yap? Trkiyede de vard?r. Ortaokul dzeyinde ve daha az ?retim alm?? bireylerin elde ettikleri saatlik cret 5.1 TL iken, lise mezunlar?n?n saat creti 6.4 TL, yani %25 daha fazlad?r. Teknik lise mezunlar?n?n saat ba?? kazand?klar? ?cret, ortaokul ve daha d???k e?itimlilerden %50 daha yksektir. T?rkiyede ?niversite mezunlar?n?n cretleri ise, lise mezunlar?n?n iki kat?d?r.

Bunlar, ciddi farkl?l?klard?r; ve, al??anlar?n maa? ve cretlerinin onlar?n e?itim dzeylerine gre bu ?ekilde farkl?l?k gstermesi, d?nyan?n her lkesinde byledir. inden ?ngiltereye, Endonezyadan ?sraile, bu yap? btn lkelerde mevcuttur.

Tabii burada sorulmas? gereken soru ?udur: cretlerdeki bu farklar acaba gerekten e?itimin etkisini mi yans?t?r, yoksa ba?ka bir olgunun mu gstergesidir? ?rne?in, belki de e?itimli insanlar, ba?lant?lar? ve ili?kileri kuvvetli olan varl?kl? ailelerden geliyorlard?r. Bu yzden, bu tip varl?kl? ailelerin ocuklar?, e?itim almasalar bile, aileleri sayesinde zaten daha fazla gelir sahibi olacaklard? denebilir. E?er bu varsay?m do?ru ise, durum ?udur: Varl?kl? ailelerin ocuklar?, dar gelirli ailelerin ocuklar?na oranla daha fazla e?itim al?rlar, ve bu varl?kl? ocuklar b?y?d?klerinde daha fazla gelir sahibi olurlar. Fakat, ortaya ?kan bu gelir fark?n?n sebebi e?itim de?il, aileler arasindaki servet fark?d?r.

Ba?ka bir olas?l?k daha var. ?nsanlar?n zeka ve disiplin gibi zellikleri onlar?n verimliliklerini ve kazanlar?n? olumlu etkiler. Dolayisiyla, zeki ve disiplinli insanlar?n bu zellikleri onlar?n gelirlerinin yksek olmas?na sebep olur. ?te yandan, daha zeki ve disiplinli bireyler okulda daha ba?ar?l? olmaya e?ilimlidirler. Bu demek oluyor ki, zeki insanlar iin okula gidip e?itim almak daha kolay oldu?undan, zeki insanlarin e?itim seviyesi daha yksek olacakt?r. Ve bu tip insanlar genelde daha verimli olduklar?ndan maa? ve cretleri de yksek olacakt?r. E?er bu sav do?ruysa, insanlar daha uzun s?re okula gittikleri iin de?il, okulu b?rakanlardan daha zeki olduklar? iin daha yksek kazan elde ediyorlar demektir.

Ekonomistler bu ve benzeri bir ok faktr?n etkilerini hesaba katarak yapt?klar? analizler sonucunda, e?itimin kazanlar zerindeki gerek etkisini ortaya ?karm?? durumdalar. Bu alanda yap?lan ara?t?rmalar?n ortaya ?kard??? sonu sudur: ?nsanlar?n zeka dzeyi, azimleri, disiplinleri, ailelerinin serveti ve kazanlar?n? etkileyebilecek olas? t?m faktrleri hesaba katt?ktan sonra, bir y?l daha fazla e?itim sahibi olmak, al??an?n gelirini ortalama %10 art?r?r.

Daha detaya inmek gerekirse: ya?lar?, cinsiyetleri, i? tecrbeleri, aile profilleri, zeka dzeyleri ve benzeri bir cok ki?isel zellikleri, ve al??t?klar? endstri alan? da ayn? olan iki insan? ele alal?m. E?er bu insanlardan birincisi di?erinden 3 y?l daha fazla e?itim alm?? ise, ald??? cret di?erinden %30 daha fazla olur. Bu, e?itimin cretler zerindeki direkt etkisidir.

Bu %10 luk getirinin sebebi, e?itimin insanlarin kognitif yeteneklerini (beyni daha iyi kullanarak analiz yapabilme ve bilgi sahibi olma yetene?i) ve becerilerini geli?tirmesidir. Sonu olarak, daha e?itimli insanlar i? gc piyasas?nda daha retken olurlar ve daha yksek gelir elde ederler.

E?itimin maa?lar ve ?cretler zerindeki etkisi d?k gelirli lkelerde daha fazladir. Geli?mekte olan lkelerin al??anlar?, okula gittikleri her bir y?l iin, cretlerinde %15 art?? grrler. Benzeri ?ekilde, e?itimin kad?nlar?n cretleri ?zerine olan etkisi, erkeklerin cretleri ?zerine olan etkisinden daha b?y?kt?r.

Ayr?ca, e?itimin getirisi (cretlere olan etkisinin boyutu) son y?llarda giderek daha da artmaktadir. E?itim seviyesi yksek olan bireyler i? gc piyasas?nda giderek daha fazla dllendirilirken, az e?itimli insanlar?n gelirlerinde bir art?? grlmemektedir. Bunun kayna??, teknolojik geli?melerin al??anlar? bu yeni teknolojileri yetkin bir ?ekilde kullanabilme ihtiyacinda b?rakmas?d?r.

Tm bunlar?n anlam? ?udur. E?itim, al??anlar?n beceri seviyesini, verimlili?ini ve dolay?s?yla gelirlerini art?ran ok nemli bir yat?r?md?r. Bu yat?r?m, zellikle d?k e?itim dzeyine sahip olan toplumlar?n ekonomik geli?mesi iin daha da nemlidir.

E?itim ve lke Kalk?nmas?

?nsanl???nn?ndeki en b?y?k zorluklardan biri, farkl? ?lkelerde ya?ayan bireylerin hayat kalitelerinin birbirlerinden ok farkl? olmalar?. Ekonomistler, bir ?lkenin hayat standard?n?n kuvvetli bir gstergesi olarak o ?lkede ki?i ba??na d??en milli geliri kullan?rlar. ?lkelerin ki?i ba??na d??en milli gelirlerini etkileyen bir ok faktr olmakla birlikte, bunlar?n en nemlilerinden biri, ?lkenin ortalama e?itim d?zeyidir. Daha e?itimli ?lkelerde ki?i ba??na d??en milli gelir daha y?ksektir.

A?a??daki tablo, baz? lkelerdeki ortalama e?itim dzeyi ve 2013 y?l?nda ki?i ba??na d?en milli geliri gsteriyor. rne?in, Fastaki ortalama e?itim 4.2 y?l ve ki?i ba?? gelir 3,000dolarken, Turkiyedeki ortalama e?itim sresi 6.6 y?l ve ki?i ba?? gelir 10,900 dolar. Uruguayda ise ki?i ba?? gelir 16.300 dolar ve ortalama e?itim sresi 8 y?ld?r.

K?yaslamak gerekirse, ABDdeki ortalama e?itim 13.4 y?l ve ki?i ba?? gelir 53,000 dolar, Almanyada ise ortalama e?itim, 12.7 y?l ve ki?i ba?? gelir 46,000 dolard?r.

Blog2_Table_TURKISH

A?a??daki grafik, d?nya zerindeki tm lkeleri kullanarak, her bir lkenin ki?i ba??na d?en gelir miktariyla ayn? lkenin e?itim seviyesini gstermektedir. Grld? zere, d?k e?itim dzeyine sahip lkeler fakirken, daha e?itimli lkeler daha yksek gelir dzeyine sahiptir.

GDP_EDU_TR

Bu grafikte gsterilen e?itim ile gelirin ayn? ynde giden ili?kileri ilgin olmakla birlikte, bu, bir lkenin e?itim seviyesi artt??? zaman o ?lkede ki?i ba??na gelir artacakt?r anlam?na gelmez.

E?itiminin gelir dzeyi zerindeki gerek etkisini belirleyebilmek iin iki tane ters etkeni hesaba katmak gerekir. Birinci ters etken ?udur. Bir ?lke ekonomik olarak kalk?nd?ka ve lkenin milli geliri artt?ka, e?itim sistemine daha fazla kaynak aktar?labilinir, ve yap?lan bu yat?r?m lkenin e?itim seviyesini y?kseltir. Bu durumda, e?itimin milli gelire de?il, tam tersine, milli gelirin e?itime etkisi vard?r. Bu durumda da grafikteki pozitif ili?ki gzlenir, fakat yorumu farkl?d?r: ?lkeler e?itimli olduklar? iin zengin de?iller; tam tersine, zengin olduklar? iin vatanda?lar?n? e?itebiliyorlar.

?kinci ters etken ise ?u olabilir: Arka planda, hem lkelerin e?itim seviyelerini, hem de ekonomik geli?imlerini ve gelir d?zeylerini etkileyen bir ??nc? etken olabilir. ?rne?in, baz? lkelerin insanlar? kltrel olarak okumaya, yazmaya, d?nmeye, bilime, sanata, ve genel olarak e?itime yak?n olabilirler. Bilime ve e?itime a?k olmak gibi bir kltrel zellik e?er o ?lke insanlar?n? daha yeniliki, yarat?c?, ve retken yap?yorsa, bu demektir ki lkenin e?itim ve gelir seviyelerinin yksek olmas?n?n as?l sebebi ve gerek itici g, o lkedeki e?itim k?lt?r?d?r.

Ekonomistler, bu rneklerdeki gibi muhtemel etkileri hesaba katan metotlar kullanarak lkelerin e?itim dzeylerindeki art???n gerekten de lke gelirine do?rudan olumlu etkisi oldu?unu gzler nne sermi?lerdir. Yap?lan bilimsel al??malar gstermi?tir ki, ?lkeler aras?ndaki gelir farklar?n?n nemli bir bl?m? yine lkeler aras?ndaki e?itim fark? ile a?klanabilir. Di?er bir deyi?le, e?er bir lkenin al??an nfusu daha e?itimliyse, o lkedeki ki?i ba??na d?en gelir, az e?itimli di?er bir lkeye nazaran daha fazla olacakt?r.

Yine, bilimsel ekonomik al??malar gstermi?tir ki, e?itim kalitesinin fark? da lkeler aras?ndaki gelir farklar?n? etkiler. E?er iki lkenin al??an nfusu ayn? e?itim dzeyine sahipse, fakat bu lkelerden birinin e?itim kalitesi di?er lkeye gre daha y?ksekse, birinci lkedeki ki?i ba??na d?en gelir, ikinci ?lkeye gre daha yksek olur.

B?t?n bunlar ?unu ifade eder: Bir ?lkenin insanlar? daha ok ve daha kaliteli e?itim ald?klar?nda, bu artan e?itim d?zeyinin o ?lkede ya?ayan insanlar?n refah?na (ki?i ba?? gelire) do?rudan etkisi vard?r.

(Konunun devam? bir sonraki yaz?da)

Alt? Buuk Nedir?

Bu blo?un ad? alt? buuk, nk geli?mekte olan lkelerde ya?ayan insanlar?n ald?klar? e?itim ortalama 6.5 y?l. Bu da, yakla??k olarak ilkokul diplomas?na denk. Gelir dzeyi yksek olan lkelerdeki insanlar?n ortalama e?itim seviyelerinin 12 y?l?n ?zerinde oldu?unu dikkate ald???m?zda, bu arp?c? bir istatistiktir.

Dnyan?n bir ok lkesinde ocuklar 6 ya??nda okula ba?larlar. Demek oluyor ki, geli?mekte olan bir lkedeki ortalama insan 12 veya 13 ya??nda e?itimini tamamlam?? ve bu ya?tan sonra bir daha okul y?z? grmemi?tir.

A?a??daki harita, d?nya ?zerinde 25 ya? ve zeri ki?ilerin ald?klar? ortalama e?itim srelerini gsteriyor. K?rm?z? lkelerde ya?ayan insanlar?n ortalama e?itimi 7 y?ldan az iken, pembe renk ile belirtilen lkelerde e?itim sresi 7 ila 9 y?l aras?nda de?i?iyor. Sar? lkelerdeki ortalama e?itim d?zeyi 9 – 12 y?l aras?yken, ortalama e?itim ye?il lkelerde 12 y?ldan fazla. Gr?ldu?? gibi, bir ok ?lkede ve zellikle geli?mekte olan lkelerde, insanlar orta okul dzeyinde bile e?itim almam?? durumdalar.

Averageyearsofeducationaroundtheworld-5(Kaynak: Barro, Robert and Jong-Wha Lee, “A New Data Set of Educational Attainment in the World, 1950-2010.” Journal of Development Economics, 2013. Vol. 104, pp.184-198.)

E?itim dzeyi d???k ?lkeler ciddi zorluklarla kar?? kar??yad?rlar. Yksek e?itimli lkelere k?yasla fakirdiler. Az e?itimli lkelerde al??anlar daha az retkendir. E?itim d?zeyi d???k ?lkelerde demokrasi iyi al??mamaktad?r. Bu ?lkelerin yurtta?lar?n?n sa?l?k d?zeyleri d???kt?r. Bu lkelerde ya?ayan kad?nlar?n kar?? kar??ya olduklar? ekonomik ve sosyal sorunlar daha fazla ve daha ciddidir. Az e?itimli lkelerdeki ocuklar?n bebeklik a??nda lm oran? daha y?ksek, ve insanlar?n hayat s?resi yksek e?itimli lkelere nazaran daha k?sad?r.

Elbette ki, yksek gelirli lkelerde ya?ayan az e?itimli insanlar da var. Bu insanlar da, fakir lke yurtta??n?n derdi olan bir ok sorunu ya?amaktad?rlar. rne?in, gelir d?zeyleri d???kt?r, ve sa?l?k durumlar? daha ktdr.

Ekonomistlerin tan?mlad??? ?zere, be?eri sermaye, bireylerin verimlilik kapasitelerinin gstergesidir. Bireylerin be?eri sermayeleri, e?itim, sa?l?k gibi etkenlerin geli?mesiyle artar. E?itim ise, be?eri sermayenin ana unsurudur. Bilimsel ekonomik ara?t?rmalar, e?itimin ekonomik, sosyal ve politik gstergeler zerinde hem direkt, hem de dolayl? etkisi oldu?unu ortaya koymu?tur.

Bu blo?un amac?, be?eri sermayenin insan refah?n? art?rmada oynad??? nemli roln alt?n? izmek. Bu nedenle, be?eri sermayenin, ve zellikle de e?itimin ekonomik etkilerine yo?unla?an ?u gibi sorular?n bilimsel ara?t?rmalar sonucunda elde edilen cevaplar?n? dile getirmeyi planl?yorum: E?itim dzeyinin artmas?n?n insanlar?n gelirine etkisi nedir? Annenin e?itim dzeyi ykseldi?inde ocu?un sa?l??? ve ?renme yetene?i nas?l etkilenir? Toplumda su te?kil eden durumlara ve yolsuzlu?a ne tr etkenler neden olur? E?itim, toplumun kltrel de?erleri etkileyebilir mi? E?itimin ?rk?l?k zerinde etkisi var m?d?r? Siyaseti davran??lar?n? gdleyen faktrler nelerdir? ?nsanlar?n inanlar?, e?itim dzeyleri artt?ka de?i?ir mi? Kltrel faktrler, ekonomik davran??lar? ve ekonomik gstergeleri nas?l etkiler? Neden baz? lkelerde kad?nlar i? gcne kat?lmazlar? Kad?nlar?n sz sahibi oldu?u lkelerin ekonomileri daha m? iyi i?ler? ?lkedeki kurumlar?n kalite d???kl???, ?lke insanlar?n? drst olmayan davran??lara te?vik eder mi?

Bu blog, makro-ekonomik meseleler zerine odaklanan bir ok kaynak mevcut oldu?u halde, bireyin, hane halk?n?n, ?irketlerin ve al??anlar?n davran??lar?n? ekonomi bilimi erevesinde tart??an az say?da blog oldu?una dikkat eken dostlar?n isteklerine cevaben yarat?ld?. Umar?m bu blog yararl? bilgiler sunabilir ve burada bahsi geecek konular?n nemi ?zerine dikkat ekebilir.