Kategori arşivi: Uncategorized

B?R M?LYON KEL?ME

Trkiyenin be?eri sermayesini ve entellektel kapasitesini art?rman?n ok nemli bir yolu, bireylerin okuma al??kanl???n? geli?tirmektir. Bilimsel ara?t?rmalar gstermektedir ki, okuma yetene?i geli?mi? ve kitap okuma al??kanl??? olan ?renciler, daha kolay problem zen, daha yarat?c?, ve okuldaki ba?ar?s? (matematik ve fen dersleri dahil) daha yksek ?rencilerdir. Kitap okumak, insan beyninin analiz yetene?ini art?rmaktad?r. Dzenli kitap okuma al??kanl??? olan insanlar?n bilgi sentezi yapma ve de?i?ik d?nce ve fikirleri kar??la?t?r?p analiz etme yetenekleri ilerler.

Dolay?s?yla, al??an?n?n daha retken, ortalama insan?n?n daha ak?ll? ve yarat?c? oldu?u bir toplum iin insanlara okuma al??kanl???n? a??lamak gerekir.

Bunu ba?arman?n bir yolu, Amerikan?n baz? yerlerinde uygulanan bir yntemi Trkiyede de uygulamak ve ?rencilerin, normal okul mfredat?n?n d???nda, y?lda B?R M?LYON KEL?ME okumalar?n? sa?lamakt?r. Bu bir milyon kelime, orta?retim ve st ?renciler iin geerli olup, y?lda yakla??k 25 kitap okumak anlam?na gelir.

?lk?retim seviyesi ?rencileri iin ise bu rakam daha d?k (500,000 kelime) olarak d?nlr, ve kk ya?ta ?renciler iin ana-baba deste?i (ocu?un okumas?na yard?mc? olmak) gerekir ba?lang?ta.

Y?lda B?R M?LYON KEL?ME yksek bir rakam olarak gzkse de, bu asl?nda gerekle?mesi son derece makul bir hedeftir. Bir ocu?un dersler haricinde y?lda bir milyon kelime okumas?, iki haftada bir kitap bitirmesi demektir ki, bu yksek bir tempo degildir. GENEL KURAL, her ak?am 30 dakika kitap okumakt?r.

Bir milyon kelimeyi olu?turan yakla??k 25 kitab?n hangi kitaplar olmas? gerekir? sorusunun cevab? ?udur: ocuklar, tamamen kendi seimleri olan, istedikleri btn kitaplar? okuyabilmeli ve bu konuda devlet ya da ?retmenleri dahil, hibir ki?i ya da kurum taraf?ndan k?s?tlama getirilmemelidir. Program?n amalar?ndan biri, ocuklara ders kitaplar? d???nda yeni ufuklar amak, kendi yollar?n? kendilerinin bulmalar?na yard?mc? olmak, ve sorgulayan, d?nen, tart??an bireyler olarak yeti?melerini sa?lamakt?r. Bu yzden, NE ?STERLERSE ONU OKUMALARI son derece nemlidir.

?ster Tavla ?ampiyonlar? ad?nda bir kitap , isterse Evrenin Temel Kurallar? n? okusunlar; ister Futbolun Tarihi ile ilgilensinler, veya Hz. Muhammetin Hayat?, “Steve Jobs’?n Hayat?”, ya da Hitlerin Hayat?n? okusunlar; ister Dinler Tarihi isterse Nobelli Fizikiler adl? kitaplar ilgilerini eksin; yeter ki bir milyon kelime okusunlar y?lda. ?ster Sait Faik, ister OHenry hikayeleri, ister Yahya Kemal, ister Orhan Veli ?iirleri okumak istesinler; ister Harry Potter?n maceralar?n?, isterse Dedektif Ali Beyin servenlerini okusunlar. ?ster kurgu bilim romanlar?, ister a?k romanlar?, ister macera romanlar? okusunlar. ?ster Tolstoy, ister Yunus Emre, ister Isaac Asimov okusunlar. Ne okurlarsa okusunlar; yeter ki y?lda B?R M?LYON KEL?ME okusunlar.

Bilimsel ara?t?rmalar gstermi?tir ki, anne-babalar? dzenli ?ekilde kitap okuyan ocuklar?n kitap okuma al??kanl??? yksektir. Bu ?u demektir: Trkiye e?er kitap okuma al??kanl??? olan bir gen nesil yaratabilirse, o neslin cocuklar?n?n da kitap okuyan bireyler olmas? daha kolay, nerdeyse kendinden olu?an, bir durum olacakt?r.

ocuklar? y?lda B?R M?LYON KEL?ME okumaya te?vik eden bu projenin pratik zorluklar? nedir? Bu projenin maliyetini kim kar??layacakt?r? Her ?rencinin y?lda bir milyon kelime, yani yakla??k 25 kitap okumas? demek, bu ?rencilerin velilerinin y?lda 25 kitap sat?n almalar? demekse, bu durum az gelirli aileler iin zorluk te?kil edebilir. Fakat, y?lda 25 kitap okumak, 25 kitap sat?n almak anlam?na gelmez.

  • Bu projenin finansman? iin zel sektrn deste?i kolayl?kla sa?lanabilir. Ayr?ca, okul ktphanelerine kitap ba???? iin toplum harekete geirilebilir.
  • Okul ve semt ktphaneleri bu projede nemli yeri olan birimlerdir. Trkiyede hemen hi ra?bet grmeyen, o?u zaman yeri bile bilinmeyen ?ehir ktphanelerini yenilemek, modernle?tirmek, insanlar icin cazip hale getirmek gerekir. Bunun dnyada nas?l yap?ld???na rnekleriyle ba?ka bir yaz?da de?inece?im. Fakat, insanlar? cezbeden, tertemiz, ok boyutlu kullan?m? olan, ???l-???l modern ktphaneler yapmak ve her semte bir cami projesi gibi, her semte bir modern ktphane projesini hayata geirmek zor ve pahal? de?ildir.
  • Geli?mi? lkelerde, son y?llarda ktphaneler dn kitap verme vas?flar?na ilave olarak dijital ktphane olma yoluna girmi?lerdir. Ktphaneler kolleksiyonlar?nda bulundurduklar? kitaplar?n yan?s?ra, o kitaplar?n elektronik versiyonlar?n? web-sitelerinde bar?nd?r?rlarlar. Ktphane yesi olan ki?i, ktphanenin web sitesine ba?lanarak ve yelik numaras?n? girerek, istedi?i kitab?n elektronik versiyonunu bilgisayar?na ya da tabletine indirir cretsiz olarak. Bylece e-kitap ktphaneden dn al?nm?? olur. Herhangi bir kitab? ktphaneden dn almak gibi, e-kitaplar ancak belirli bir sre (bir ay gibi) fonksiyonaldir; bu mddet sonunda okunamaz hale gelir, ve yeniden indirilmesi gerekir. Klasik ktphanelere, dijital ktphane ilavesi yapmak basit ve az masrafl? bir tatbikatt?r.
  • Hkmetin uygulamaya al??t??? Fatih Projesi isimli proje her ?renciye bir tablet (iPad tipi cihazlar) vermeyi tasarlamaktad?r. Bu projeden ?rencilerin fayda sa?layabilmeleri iin o tabletlerin uygulanaca?? e?itim platformlar?n? yaratmak gerekir. Yukarda bahsettigim e-kitap lara bu tabletler vas?tas? ile ula?mak Fatih Projesinin elle tutulur bir retimi olabilir.

Sonu olarak, Trkiyenin be?eri sermaye ve entellektel g eksikli?ini gidermek ve gerisinde kald???m?z Dnya Ekonomik Yar???n? kaybetmemek iin bir an nce al??maya ba?lamak gerekir. ok boyutlu bu problemin elle tutulur zm noktalar?ndan biri Trkiyenin bilgiye ula?may? bilen, d?nen, sorgulayan, yarat?c? bireyler toplulu?u durumuna gelmesidir. Bunun en nemli ve ku?aktan ku?a?a etkili olacak yollar?ndan biri, bireyleri kitap okur hale getirmektir. Bu hareketin k?v?lc?m? ise, ?rencilerin kitap okumalar? ile, ne okurlarsa okusunlar, fakat y?lda B?R M?LYON kelime okumalar? ile sa?lanabilir.

Her duydu?una, her okudu?una kr krne inanmayan, kendi analizini yapma bilgi ve zgvenine sahip, retme heyecan? duyan, slogan at?c? de?il, i? yap?c?, Dnya ile rekabet edebilecek yarat?c? insanlar bu zelliklerine okuma al??kanl??? olmadan kavu?amazlar.

Ba??ms?z d?nceye ve yarat?c?l??a uzun bir yolculu?un sonunda ula??l?r. Bu yolculukta farkl? fikirlerle, birbirine z?t gr?lerle, de?i?ik d?nce tarzlar?yla kar??la?mak, de?i?ik bak?? a?lar? ile tan??mak sonucunda bilgili ve bilge insan ortaya ?kabilir.

Bu sebeple, ocuklar ister sat?n al?p okusunlar, ister ktphaneden al?p okusunlar, ister evdeki kitab? okusunlar; ister ka??t kitap, ister e-kitap okusunlar; yeter ki okusunlar. Ernest Heminway okusunlar, Orhan Pamuk okusunlar, Gabriel Garcia Marquez okusunlar, Richard Feynman okusunlar, Jose Saramago okusunlar, Yasar Kemal okusunlar, Halide Edip Ad?var okusunlar, Stephen Hawking okusunlar NE ?STERLERSE ONU OKUSUNLAR; yeter ki y?lda B?R M?LYON KEL?ME OKUSUNLAR!

 

 

Uruguay Kald?r?mlar?, Kuru Kalabal?k ve T?rkiyenin Yanl?? Hedefi

Geen ay, bir konfesans?n a?l?? konu?mas?n? yapmak iin Uruguay?n ba?kenti Montevideodayd?m bir ka g?n iin. Uruguay, orta gelirli bir Latin Amerika ?lkesi. Ki?i ba??na gelirleri $16,000 (T?rkiyede ki?i ba?? gelir yakla??k $10,000). Montevideoya konferans ba?lamadan bir g?n nce giderek ?ehri grme f?rsat?m oldu.

A?a??daki foto?raf?, kald???m otelin yak?n?nda, ?ehrin en g?zel en semtlerinden birinde ektim. Dikkatinizi ekmek istedigim nokta, kald?r?ma d?enmi? olan ta?lar?n yerlerinden oynam?? olmalar?.

MOntevideo_1

?kinci, otob?sl? foto?raf, ayn? kald?r?m?n 200 metre ilersindeki durumunu gosteriyor. Burada durum daha da kt?. Kald?r?m ta?lar?n?n tesinde, alttaki beton da kalkm??, ve yerini topra?a b?rakm??.

Montevideo_2

Montevideoyu b?rak?p Istanbula dnelim. A?a??daki resim, Istanbulun en gzde semtlerinden Kad?ky, iftehavuzlarda Ba?dat caddesi ?zerinde ekildi. Montevideo kald?r?mlar?ndaki problemin ayn?s? Istanbulda da var. ok iyi bildi?imiz ?zere, T?rkiyede de kald?r?m ta?lar? yerinde durmaz; yap?ld?ktan ? ay sonra yerinden oynar, k?r?l?r, ve yerini toz, toprak ve amura b?rak?r.

Ist_1(Foto?raf: Levent ?zsoy)

Gelir d?zeyi y?ksek ?lkelerde bu durumu gremezsiniz. Daha da enteresan?, bir ?lkenin ki?i ba??na gelirini yakla??k olarak tahmin etmek iin o ?lkenin kald?r?mlar?na bakabilirsiniz. Ki?i ba??na gelirin T?rkiye ve Uruguaydan da d???k oldu?u ?lkelerin ?ehirlerini ziyaret ederseniz (rne?in Mo?olistanin ba?kenti Ulanbatur), kald?r?mlar?n delik-de?ik hali daha da vahimdir.

Peki bu durumun sebebi nedir? D???k gelirli ?lke insanlar?, ya?ad?klar? evrenin kalitesine nem vermiyorlar, ve kald?r?mlar?n ne durumda oldu?u bu insanlar?n ncelikli sorunu de?il denebilir. D???k gelirle ya?ama abas? iinde olan insanlar iin, kald?r?mlara para harcamak bir l?kst?r de denebilir.

?te yandan, kald?r?mlar? bozulacak ya da bozulmayacak ?ekilde yapmak fiyat a?s?ndan farkl? de?ildir. imento her yerde ayn? imento ve yakla??k ayn? fiyata; kald?r?ma d?enen ta? da her ?lkede a?a?? yukar? ayn?d?r ve birim maliyetleri farkl? de?ildir. ?yleyse, kalite fark?n? yaratan, Istanbul ve Montevideo kald?r?mlar?n?n 6 ay iinde bozulmas?na sebep olan faktr nedir?

Bu faktr, i?i kalitesidir. Gerek T?rkiyede, gerek Uruguayda ve di?er geli?en ?lkelerde ve gerekse geli?mi??lkelerde kald?r?mlar vas?fs?z i?iler taraf?ndan yap?l?r. Fakat, T?rkiyede ve Uruguayda kald?r?m? yapan i?inin e?itimi ortalama 6 ya da 7 y?l iken, geli?mi? ?lkelerde ayn? i?i yapan vas?fs?z i?i 10-12 y?l okula gitmi?tir.

Okuma-yazmas? olan fakat temel bilimsel e?itim almam??, bilimsel metot ve sebep-sonu ili?kisi nedir bilmeyen, g?zel sanatlardan habersiz i?ileri ne kadar zorlay?p denetleseniz de, kaliteli i? yapt?ramazs?n?z.

Bunun bir nemi var m?d?r?

Yerinden oynayan kald?r?m ta?lar?n? 6 ay sonra tamir ederiz. Bir alt? ay sonra bir daha tamir ederiz. Her alt? ayda bir kald?r?mlar? yeniden yapar?z. Bylece, bu vas?fs?z i?ilere de istihdam yarat?r?z diye d???nmek yanl?? m?d?r?

Bu d???nce, birden fazla sebep nedeniyle, yanl??t?r. Birincisi, bir kerede ve kal?c? olarak yap?lacak i?i, ? kerede yaparsan?z, o i?in maliyetini ? misline ?karm?? olursunuz.

?kinci ve daha nemli nokta ?udur: Kald?r?mlar? do?ru-d?r?st yapamayan i?ilerin temsil etti?i o toplumun ortalama insan?, di?er ?lkelerin al??anlar? ile rekabet etmekte zorlan?r.

E?er i?i, yapt??? i?in yanl?? ya da eksik oldu?unu anlayamazsa, kendisine verilen direktifleri takip edemez, i?i yaparken pratikte kar??s?na ?kan ?retim problemlerini farketmekten ve zmekten aciz olursa, yap?lan i? ne olursa olsun (in?aat, tekstil, turizm hizmeti, ya da herhangi baska bir ?retim), o i?inin ortaya?kard??? ?r?n, kalite ve maliyet olarak D?nya ile rekabet edemez.

ok nemli, fakat farkedilmesi zor olan bir husus, D?nya emek piyasalar?n?n giderek entegre oldu?udur. Finans piyasalar?n?n entegre oldu?u daha gzle gr?l?r bir durumda iken, emek piyasalar?n?n entegresi gr?lmesi zor bir ?ekilde ilerlemektedir. Her al??an insan?n D?nyanin ba?ka yerlerindeki i?ilerle, fark?nda olmadan rekabet etti?inin fark?na varmak kolay de?ildir. Fakat, bu?day tar?m?nda al??an ilkokul mezunu T?rk iftisi, kendisinden daha e?itimli ve verimli Amerikan iftisi ile rekabet etmektedir fark?nda olmadan. Bundan 15-20 y?l ncesine kadar Istanbul ve Gaziantepte imal edilerek ihra edilen T?rkiyeye zel oldu?ud???n?len bak?r cezve, bak?r tencere, pirin kahve de?irmenlerini ?imdi Frans?z i?iler daha kaliteli ve daha ucuza yap?yorlarsa, T?rk bak?r ustas?, Bak?rc?lar ar??s?ndaki d?kkan kom?usu ile de?il, Frans?z bak?r i?isi ile rekabet ediyor demektir.

T?rk al??an?n?n be?eri sermayesi daha ?retgen olmaya (kalite ve miktar a?s?ndan) yetmiyorsa, bu rekabette yenilmemek, bu yar??? kaybetmemek m?mk?n de?ildir.

Bu uluslarasas? yar???n her geen g?n biraz daha gerisinde kalan bir ?lke ne yapar?

1) Kendi insan?n?n bu yar??ta neden geri kald???n? sorgulamadan, ?retkenli?i d???k vatanda?lar?n?n bu d???k ?retkenlikleri sonucunda ortaya ?km?? olan d???k ?cretlerini yapay bir ?ekilde telafi etmeye cal???r. Bu nas?l yap?l?r? D???k e?itimli ve d???k verimli insanlar?n normal olarak d???k olan ?cretlerine devlet takviyesi yap?l?r (para ya da g?da vs. yard?m? olarak). Ayr?ca, d???k ?retkenlikten dolay? y?kselmi? olan ?retim maliyetlerinin yapay bir ?ekilde ?st? rt?l?r (s?bvansiyeler ve fiat te?vikleri ile). Bu z?mlerin uzun vadede kal?c? olamayaca?? gz ard? edilir.

Ya da:

2) ?lkenin liderleri, bu yar??ta ba?ar?l? olman?n ve ?lke insan?n?n refah?n? y?kseltmenin tek yolunun, al??anlar?n ?retkenli?ini D?nya ile rekabet edecek d?zeye getirmek oldu?unu farkederler. Bunun yolunun ise, ?lke insan?n?n e?itim d?zeyinin ve e?itim kalitesinin y?kselmesi oldu?unu gr?rler.

T?rkiye bu seeneklerden hangisini semi?tir dersiniz?

T?rkiye’nin Tuhaf Hedefi:

Baz? politikac?lar, T?rkiyenin hedefinin, n?m?zdeki 20-25 y?l iinde D?nyanin en b?y?k 10 ekonomisi iine girmek oldu?unu belirtiyorlar. Bu hedefin gerekle?ip gerekle?meyece?i tart???l?rken, bunun do?ru hedef olup olmad??? tart???lm?yor.

D?nyan?n ilk 10 Ekonomisi aras?na girme hedefi yanl??, ve T?rkiye iin zararl? bir hedeftir. ?nk?, bir ?lke insan?n?n refah d?zeyi, o ?lke ekonomisinin b?y?kl??? ile l?lmez. ?lkedeki insanlar?n refah?, o ?lkede ki?i ba??na d??en gelir ile l?l?r.

?ki ?lke d???n?n: Birincisi ?lkede 70 ki?i ya??yor, ve ki?i ba??na gelir 100 dolar olsun. Dolay?s?yla, bu ?lkenin toplam milli geliri (ekonomisinin boyutu) 7,000 dolard?r. ?kinci ?lkede 100 ki?i ya?as?n, ve bu ?lkede ki?i ba?? gelir 80 dolar olsun. Bu durumda, ikinci ?lkenin ekonomisinin boyutu 8,000 dolard?r. ?kinci ?lkenin ekonomisi daha b?y?k olmakla birlikle, ikinci ?lke insan? birinci ?lkenin insan?ndan fakirdir.

Bu basit rne?in gsterdi?i ?zere, D?nyan?n 10. ya da 15. b?y?k ekonomisi olmak o ?lke insan?n?n refah?n?n gstergesi de?ildir. Daha arp?c? olarak grmek istiyorsak, kendimize ?u soruyu soral?m: Hindistanda m? ya?amak istersiniz yoksa ?svirede mi?

Hindistan, al?m g?c?ne gre ayarlanm?? rakamlarla, 7 trilyon dolara yak?n toplam gelir ile D?nyan?n en b?y?k ??nc? ekonomisidir. ?svire ise toplam sadece 600 milyar dolar civar? y?ll?k gelire sahiptir. ?te yandan Hindistanda ki?i ba??na gelir $5,000 iken, ortalama ??vireli $56,000 gelir ile ortalama Hintliden on kat zengindir.

T?rkiye ?u anda gelece?ini ?svire de?il, Hindistan rotas?na evirmi? durumdad?r. Nedeni de ?udur. T?rkiyenin y?ll?k n?fus art???, y?ksek bir oran olan binde 12dir. Dolay?s?yla, T?rkiye n?fusu her y?l bir milyon ki?i artmaktad?r. Bu n?fus art???n? daha da h?zland?rmak iin aileler te?vik edilmektedir.

H?zla artmas? istenen bu n?fusun e?itimini ve ?retkenli?ini art?rmaya ynelik bir aba yoktur. Bu durumda 15-20 y?l sonra ortaya ?kacak olan durum ?udur: T?rkiyede az e?itimli, az ?retken ve dolay?s?yla az gelire sahip kuru bir kalabal?k olu?acakt?r. Bu kuru kalabal?ktan olu?an i?g?c? d???k ?cretlerle al??maya mahkum, i?sizlik oran? y?ksek ve bu tuzaktan ?k??? m?mk?n olmayan bir insan k?tlesi haline gelecektir.

Yap?lmas? gereken nedir?
1) N?fus art?? oran?n?n y?kselmesi de?il, d??mesi gerekir.
2) Kad?nlar?n i? g?c?ne kat?lmas?n? sa?layacak maddi ve manevi te?vikler uygulamak gerekir. Her drt kad?ndan sadece birinin al??t??? bir toplum ekonomik olarak geli?emez.
3) Bilimsel metodu bilen, do?ru analiz yapabilen, bilgi ?retebilen, bilgiye ula?may? ve bilgiyi kullanmay? beceren, D?nya ile rekabet edebilecek e?itim, ve k?lt?r donan?m?na sahip i?g?c? yaratmak gerekir. Bunun iin:

al??ma ya??ndaki insanlar?n e?itimini ve ?retkenli?ini y?kseltmek iin D?nya standard?nda, ve 21. y?zy?l?n modern bilimsel e?itimin metoduna dayal? bir e?itim tedrisat?n? gerek anlamda, kesintisiz 12 y?l s?reli olarak, ?lkenin her yerinde uygulamaya geirmek gerekir.

E?itim kalitesini art?rmak iin ?retken ve yarat?c? insanlar? ?retmenlik mesle?ine ekmek gerekir. Bunun iin de ?retmenli?i maddi a?dan cazip hale getirmek, ve ayn? zamanda, ?retmenlere (baz? ?lkelerde yap?ld??? gibi) ?renci ba?ar?s?na endeksli prim sistemi getirmek gerekir.

?lkenin k?sa vadede ihtiyac? olan e?itimli i? g?c?ne katk? yapmak amac?yla, lise ile ?niversite aras? kpr? grevi grecek olan, lise mezunlar?n?n kabul edilece?i 2 y?ll?k n-lisans okullar?n? yaymak gerekir.

Orta ya? grubunda olan ve istihdam ve i? tecr?besine sahip fakat d???k e?itimli i? g?c?n?n verimlili?ini art?rmak iin, yeni beceriler ?retmeye (re-tooling) ynelik, i? saatleri d???nda gidilecek e?itim programlar?n? ba?latmak gerekir.

Sonu olarak, b?t?n bunlar?n tesinde sorulmas? gereken temel soru, nereye gitti?imizin fark?nda olup olmad???m?zd?r.

 

T?rk Kad?n? ve T?rkiye’nin Milli Geliri

Bir nceki yaz?da, bir ?lkede ki?i ba??na al???lan saat miktar?n?n d???k olmas?n?n, o ?lkenin refah d?zeyine (ki?i ba?? milli gelire) do?rudan olumsuz etkisi oldu?unu belirttim. T?rkiye, Ekonomik ??birli?i ve Kalk?nma Te?kilat? (OECD) ?lkeleri iinde, ki?i ba??na al??ma saatinin en d???k oldu?u ?lke. Dolay?s?yla, bu durum, T?rkiyenin gelir seviyesinin d???k olmas?n?n en nemli nedenlerinden biri.

Bu yaz?n?n konusu ise, T?rkiyede ki?i ba??na al???lan saat miktar?n?n neden d???koldu?unun biraz daha a?lmas?.

Ki?i ba??na al???lan saat miktar?, ?lkede bir y?l iinde al???lan toplam saat miktar?n?n, al??ma ya??nda olan (15-64 ya? aras?) n?fusa bl?nmesi ile bulunur.

Bu ise, a?a??da denklemde gr?ld??? ?zere, iki paraya ayr?labilir. Bunlardan birincisi, al??an insanlar?n ka saat al??t?klar?; ikincisi ise, toplumdaki insanlar?n y?zde ka?n?n al??t???d?r. Bu ikinci terime istihdam oran? diyoruz.Equational??an insan ba??na d??enal??ma saati artt?ka, yani her al??an ki?i daha fazla al??t?ka (Yukardaki e?itlik i?aretinin sa??ndaki birinci terim), toplumda fert ba??na d??en al??ma saati artar. Ayn? ?ekilde, toplumun al??an insan oran? artt?ka, (e?itlik i?aretinin sa??ndaki ikinci terim), o ?lkede ki?i ba??na d??en al??ma saati artar.

A?a??daki grafik, OECD verileri kullanarak, T?rkiye’de ve di?er baz? ?lkelerde al??an insanlar?n y?lda ka saat al??t?klar?n? gsteriyor.Fig1

?rne?in Norve ve Danimarkada al??anlar y?lda ortalama yakla??k 1,480 saat al???rken, bu rakam Fransada 1,500 saat. G?ney Korede al??an insanlar y?lda ortalama 2,234 saat al???rken, Japon al??an?, o ?lkenin ?retimine y?lda 1,800 saat katk? yap?yor.

T?rkiyede al??an insanlar y?lda ortalama 1,830 saat al???yorlar. Bu rakam, di?er baz? ?lkelerin al??anlar?na k?yasla d???k olmakla birlikte, OECD ortalamas?n?n ?st?nde. Bu demek oluyor ki, T?rkiyede al??an insan, di?er ?lkelere k?yasla daha az al??m?yor.

?imdi de, de?i?ik ?lkelerdeki istihdam oranlar?na, yani, o ?lkelerde al??ma ya??nda olan insanlar?n y?zde ka?n?n al??t???na bakal?m. A?a??daki grafikte gr?ld??? ?zere, o?u ?lkede, istihdam oran? %65 civar?ndad?r. Bu demektir ki, 15-64 ya? aras? her 100 ki?iden 65 tanesi o toplumda bir i? yapmaktad?r. ?svire, L?ksemburg gibi baz? ?lkelerde ise bu oran %85leri gemi? durumdad?r

Fig2T?rkiye ise, istihdam oran?n?n OECD ?lkeleri iinde en d???k oldu?u ?lkedir. T?rkiyede al??abilecek ya?ta olan her 100 ki?iden sadece 45i al??maktad?r.

T?rkiye’deki bu derece d???k al??ma e?iliminin nedenlerini a?klamadan nce, basit bir rnek vererek bu durumun sonular?n? bir kez daha grmekte fayda var.

?ki ?lke d???n?n. ?kisinin de n?fusu 100 ki?i olsun. Her iki ?lkede de 15 ya? alt? ve 64 ya? ?st? (yani, ok gen ya da emekli olabiliecek ya?ta olan) 20 ki?i olsun. Bu demektir ki, her iki ?lkede de al??abilecek ya?ta olan 80 ki?i vard?r. Bu ?lkeler a?a??daki tablonun iki sat?r?nda gsterilmi? durumdalar. Sar? rankle gsterilen birinci ?lkede, al??abilecek olan 80 ki?iden 50si al??mak istesin. Bu 50 ki?i, ?lkedeki i?g?c? say?s?d?r. Bu sar? ?lkede i?sizlik oran? %10 olsun. Bu demektir ki, bu birinci ?lkede al??mak isteyen 50 ki?iden %10u (5 tanesi) i? bulamayacak, geri kalan 45 ki?i al??acakt?r. Bu 45 ki?i, ?lkedeki istihdamd?r. al??an her 45 ki?i y?lda 2,000 saat al???rsa, bu ekonomide y?lda toplam 90,000 saat al???lm?? olur. ?lkedeki i?i verimlili?inin 5 oldu?unu varsayarsak, bu demek olur ki, bu ?lkede 90,000 saat toplam al??ma ile ?lkenin milli gelir $450,000 olacakt?r. ?lkede 100 ki?i ya?ad???na gore, ?lkenin $450,000 toplam ?retimi (milli geliri) 100 ki?iye bl?n?nce, ?lkede ki?i ba?? gelir $4,500 olacakt?r.

LongTable?imdi, mavi rekle gsterilen ikinci ?lkeye bakal?m. Bu ?lkede de ya??yan insan say?s? 100, ve al??abilecek insan say?s? 80. Mavi renkle gsterilen bu ikinci ?lkenin di?erinden tek fark?, bu ikinci ?lkede 50 yerine 70 ki?inin al??mak istiyor olmas?. Bu ?lkede de, di?eri gibi, i?sizlik oran? 10% oldu?u iin, al??mak isteyen bu 70 ki?iden ancak 63 tanesi al??abilir olsun. Bu insanlar?n her biri, di?er ?lkedeki gibi, y?lda2,000 saat al??s?nlar ,ve ?retkenlikleri de di?er ?lke ile ayn? olsun.

Tabloda belli oldu?u ?zere, bu iki ?lke birbiri ile her bak?mdan ayn? olmakla birlikte,ikinci ?lkenin i? piyasas?nda al??an (istihdam olan) insan say?s? daha y?ksek oldu?undan, ve dolay?s?yla bu ?lkede toplam daha fazla saat al???ld??? iin, bu ikinci (mavi) ?lkede toplam milli gelir $630,000 olacak, ve bu gelir 100 ki?iye blund???nde ki?i ba?? milli gelir $6,300 olacakt?r.

Sonu olarak, birinci ?lkede, 45 ki?i 100 ki?iyi beslemek iin al???rken, ikinci ?lkede, 100 ki?iyi desteklemek icin 63 ki?ial??maktad?r ve bu y?zden ikinci ?lkenin ortalama insan? daha zengindir.

Peki, T?rkiyede insanlar?n al??ma oranlar? neden d???k? Bunun cevab?n? vermeden nce, toplam istihdam? erkek ve kad?n olarak ay?ral?m ve ortaya ?kan tabloya bakal?m.

Table

Yukardaki tabloda gr?ld??? ?zere, D?nyan?n bir ok ?lkesinde erkek n?fusun %75 – %80i al??makta iken, T?rkiyede bu oran %66d?r. Di?er bir deyi?le, Alman erkeklerinin y?zde 76s?, Meksikal? erkeklerin 81i, Rus erkeklerinin y?zde 73?, Japon erkeklerinin y?zde 89u al???rken, T?rk erkeklerinin sadece y?zde 66s? al??maktad?r.

Daha da vahimi, ba?ka ?lkelerde kad?nlar?n yakla??k %65i al??makta iken, T?rkiyede her 4 kad?ndan ancak biri al??maktad?r.

?zet olarak, T?rkiyedeki durum ?udur: al??an insanlar, y?lda al???lan saat miktar? olarak, D?nya ortalamas?n?n uzerinde al??maktad?rlar. ?te yandan, toplumun nemli bir k?sm? hi al??mamaktad?r. Toplumun (erkek-kad?n) %45? al??arak, hem kendilerini hem de al??mayan %55i destekler durumdad?r. 45 ki?inin elde etti?i gelirle 100 ki?iyi destekleyen bir ekonomide, ki?i ba??na geliri hizla b?y?tmek hayali, gereklerle eli?mektedir!

?zellikle T?rk kad?nlar?n?n istihdam oran?n?n bu derece d???k olmas? T?rkiyenin geli?me abalar? n?ndeki en b?y?k engeldir.

D?nyan?n geli?mi? ve h?zla geli?en ekonomileri, kendi ?lkelerinin kad?n-erkek t?m be?eri sermayelerini kullanarak vatanda?lar?n?n gelirini vedolay?s?yla refah?n? h?zla art?rmaya al???rken, T?rkiye’deki durum, kad?nlar?n ekonomik hayat?n bu derece d???nda olmas?ndan dolay?, tek ayakla ko?maya abalayarak, iki aya??n? da serbeste kullanan di?er ko?ucularla yar?? etmeye benzer.

Burada akla hemen ?u gelebilir. T?rkiyede kad?nlar?n drtte ?? ev d???nda al??m?yorlar; fakat bu demek de?ildir ki, bu kad?nlar topluma katk?da bulunmuyorlar. al??mayan ev kad?nlar?, evde ocuk b?y?terek, hane ii ?retim yaparak (ev i?i, yemek, vs.) ailelerine ve topluma ekonomik katk?da bulunmaktad?rlar. Bu do?ru bir gzlemdir. Gerekten de, zellikle geli?mekte olan ekonomilerde bu tip kayda geemeyen faaliyetler, milli geliri oldu?undan daha d???k gstermektedir. ?rne?in, lokantada yemek yedi?inizde, bu yeme?i ortaya ?karan a??n?n ve garsonun eme?i, milli gelirin bir paras? olarak kayda geer, fakat ayn? yeme?i evde pi?irdi?inizde, yemek yapmak ve sunmak iin harcanan zaman?n de?eri, gayri safi milli has?la iinde gz?kmez. Fakat bu durum, az ok her ?lkede geerlidir, ve ekonomistlerin yapm?? olduklar? al??malar gstermi?tir ki, bu ?ekilde kayda girmeyen (ev iinde yap?lan)ekonomik faaliyetleri hesaba katmak, ki?i ba??na gayri safi milli has?lay? l?de (fakir ?lkelerde bile) de?i?tirmez.

Ayr?ca, ocuk b?y?tmek, ev ?retimine katk?da bulunmak gibi faaliyetler, sadece T?rk kad?n?na mahsus de?ildir. Kad?nlar?n %60, %65 gibi oranlarda al??t??? ?lkelerde de ocuklar bak?lmakta, yemekler yap?lmakta, aile hayatlar? ya?anmaktad?r. Kad?nlar?n y?ksek orandaal??t??? toplumlarda, ocuklar okulda daha az ba?ar?l?, aileler daha az mutlu de?ildir.

al??ma oran?n?n bu derece (zellikle kad?nlar iin) d???k olmas?n?n sebepleri aras?nda yanl?? ve ters vergi ve te?vik politikalar?, i? piyasalar?nda kad?nlara kar?? ayr?mc?l?k, e?itimsizlikten kaynaklanan i?i vas?fs?zl???n?n yol at??? ?cret d???kl?kleri, ve kad?nlar?n ekonomik ve sosyal hayattaki rol? hakk?nda toplumun tavr? vard?r. Yap?lm?? olan bilimsel al??malardan edinilen bilgiler ?????nda, do?ru politikalarla bu problemi zmek zor de?ildir. Bilimsel kkenli z?mlerinneler oldu?unu daha sonraki yaz?larda belirtece?im.

 

T?RK ?NSANI ALI?KAN MI?

T?rk insan? al??kan m?? Bu sorunun objektif cevab?n? vermek iin, T?rkiyede insanlar?n ne kadar al??t???na ve bu miktar?n di?er ?lkelere k?yasla ne durumda oldu?una bakmak gerekir. Her ?lkede bir y?l iinde al???lan toplam saat miktar?n?, o ?lkenin al??ma ya??nda olan (15-64 ya? aras?) insan say?s?na blersek ?kan rakam, o ?lkede al??ma ya??ndaki insanlar?n y?lda ortalama ka saat al??t?klar?n? gsterir.

A?a??daki grafik, Ekonomik ??birli?i ve Kalk?nma Te?kilat? (OECD)den al?nan verilerle, T?rkiyede ve baz? di?er ?lkelerde y?ll?k ortalama al??ma saati miktarlar?n?n 1990dan bu yana durumunu gsteriyor.

Mankiw_Turkiye_2

Gr?ld??? ?zere T?rkiyede ki?i ba??na y?ll?k al??ma saati ortalama 850 civar? iken, Fransada insanlar y?ldayakla??k 950 saat al???yorlar. Almanlar ki?i ba??na y?lda ortalama 1,050 saat al???rken, bu rakam ?ngilterede 1,200 saate ula?m?? durumda.

T?rkiye, OECD ?lkeleri aras?nda, ki?i ba??na al??ma saati a?s?ndan, insanlar?n en az al??t?klar? ?lke.

A?a??daki tablo, bu durumu ba?ka bir ?ekilde gsteriyor. Bu tabloda ?lke isimleri birinci s?tunda, bu ?lkelerde 2005-2012 aras?nda ki?i ba??na al???lan ortalama saat miktar? ikinci s?tunda gsterilmi? durumda. Tablonun ??nc? s?tununda ise, her ?lkedeki ortalama al??ma saatinin T?rkiyeye oranla ne durumda oldu?u gsteriliyor. ?rne?in, T?rkiyede 2005-2012 aras? ki?i ba?? ortalama al???lan saat 844 iken, ?talyada bu rakam 1,141. Di?er bir deyi?le, ??nc? s?tunda gsterildi?i ?zere, ?talyada T?rkiyeden %35 daha fazla al???l?yor.

Tablo_1

T?rkiye ile di?er ?lke insanlar?n?n al??ma e?ilimleri aras?ndaki uurum ?ikar. ?rne?in, Kanada’ da fert ba??na T?rkiye’ye oranla %51, G?ney Kore’de ise %76 daha fazla al???l?yor.

T?rkiyede ki?i ba??na al??ma saatinin neden bu kadar d???k oldu?unu bir sonraki yaz?da a?klayaca??m. Fakat daha nce, bu kadar az al??man?n toplum refah?na olan etkisini a?klamakta fayda var.

Bir ?lkenin refah seviyesinin nemli gstergesi, o ?lkede ki?i ba??na d??en gelirdir. Bu da, o ?lkede bir y?l iinde elde edilen Gayr? Safi Milli Has?lan?n (GSMH) o ?lkedeki insan say?s?na bl?nmesiyle elde edilir.

Bu terimin (Gayri Safi Milli Has?la – GSMH) T?rkesi ise ?lkede ?retilen mal ve hizmetlerin, ve dolay?s?yla, ortaya ?kar?lan ?retimin toplam de?eri. Bunun iinde ?lkede ?retilen her ?eyin de?eri var. iftilerin ?retti?i bu?day, karpuz ve elma, bal?k?lar?n tutup satt??? bal?k, in?aat i?isinin, mimar?n?n ve m?hendisinin al??mas?yla ?retilen binalar?n de?eri, otellerin ve lokantalar?n m??terilere sunduklar? hizmetler, seyyar sat?c?n?n satt??? mal?n katk?s?, banka memurunun m??terisine verdi?i hizmetin de?eri, doktorun hasta muayene ederken ortaya ?kard??? sa?l?k hizmetinin de?eri; k?saca toplumda ne ?retilmi? ise, onlar?n toplam de?erlerine GSMH diyoruz. Bu ortaya ?kan toplam de?er, tabii ki toplumun bireylerine gelir oldu?u iin, GSMH o ?lkenin toplam geliri anlam?na geliyor.

GSMHy? insan say?s?na (Toplam N?fusa) bld???m?zde, o ?lkedeki ki?i ba??na geliri buluyoruz.

Eq1_10

Ki?i ba??na gelir T?rkiyede yakla??k 11,000 dolar iken, bu rakam ?spanyada 30,000 dolar, Fransa da 43,000 dolar, Almanyada 46,000 dolar ve ABDde 53,000 dolard?r.

Ortalama vatanda??n refah d?zeyini gsteren ki?i ba??na geliri, geici de?il, kal?c? olarak y?kseltecek politikalar?n tesbit edilmesi ve uygulanmas?, her ?lkede ekonomistlerin ve politikac?lar?n hedefleriaras?ndad?r.

Ki?i ba??na gelir (GSMHnin Toplam N?fusa bl?nmesi), a?a??da gsterildi?i ?zere, 3 paraya ayr?labilir.

Eq2_12Bu demektir ki, toplumun refah?n?n gstergesi olan Ki?i Ba??na Gelir, yukardaki e?itli?in sa? taraf?nda olan 3 terimin arp?m?na e?ittir ve dolay?s?yla bu terimlerden etkilenir. Bu terimlerin artmas?, ki?i ba??na d??en gelirin y?kselmesini sa?lar. Bu terimleri teker teker inceleyelim.

Eq3_8 Bu terim, toplumun 15-64 ya? grubundaki insansay?s?n?n toplam n?fusa oran?n? gsterir. Bu oran y?ksek ise, al??abilecek durumda olan (yani ok gen ya da ok ya?l? olmayan) insanlar?n oran? toplumda y?ksek demektir. Bu oran?n y?kselmesinin ki?i ba??na d??en gelir miktar?n? nas?l etkiledi?ini grmek iin basit bir rnek d???nelim. ?lke 100 ki?iden olu?sun ve bu n?fusun 50 ki?isi 15-64 ya? aras?nda olsun. Bu insanlar?n hepsi al???p ?retse bile, toplumun ortalama geliri, bu 50 ki?inin ?retti?i gelirin toplam n?fus olan 100 ki?iye bl?nmesi ile olu?acakt?r. ?te yandan, ayn? ?lkede 15-64 ya? grubunda 50 yerine 80 ki?i oldu?unu varsayal?m. Bu durumda, ?retim potansiyeli olan insan say?s? daha fazla oldu?u iin, bu insanlar?n al??mas? durumunda, 80 ki?inin ?retimi 100 ki?iye pay edilecek, vedolay?s?yla, ki?i ba??na gelir miktar? daha y?ksek olacakt?r.

15-64 ya? grubunun n?fusa oran? bir ok ?lkede %65 civar?ndad?r ve zaman iinde fazla de?i?mez. Bu oran T?rkiyede %67dir. Bu demektir ki, T?rkiyenin ki?i ba??na gelirinin di?er ?lkelere gre d???k olmas?n?n nedeni, al??ma ya??ndaki n?fus oran?n?n d???kl??? de?ildir.

Eq4_8 Bu terim, ?lkedeki toplam ?retimin toplam al??ma saatine bl?nmesi ile elde edilir, ve dolay?s?yla saat ba??na elde edilen ?retimi belirtir. Bu ise, o ?lkenin verimlilik d?zeyinin bir gstergesidir. Bu oran?n artmas?, her bir al??ma saati ile daha fazla ?retim yap?ld??? anlam?na gelir; ve bu da ortalama geliri (ki?i ba??na geliri) art?r?r.

al???lan her bir saat ba??na elde edilen ?r?n miktar?n? gsteren bu terimi nas?l art?rabiliriz ?lke ekonomisinde? Bu terimi art?rman?n bir yolu al??anlar?n daha fazla teknoloji ve fiziki sermaye kullanmalar?d?r. ?rne?in, bir i?inin kazma k?rek kullanarak 2 saatte yapt??? bir i?i, ba?ka bir i?i makine kullanarak bir saatte yapabiliyorsa, bu demek olur ki, ayn? ?retim daha az saatte yap?lm??t?r; ve bu da ?retkenli?in artmas? anlam?na gelir.

Fakat, ?retkenli?i, yani saat ba??na elde edilen ?r?n?, yeni teknolojiler kullanarak art?rmak, zellikle geli?mekte olan ?lkelerde s?rekli olarak uygulanabilecek bir strateji de?ildir. ?rne?in bankada al??an memurlar?n bir mesai saatinde ?rettikleri hizmet miktar?n?, bu bankalara bilgisayar ve para sayma makineleri alarak art?rabiliriz. Fakat bu ?retkenlik art???n? s?rekli olarak tekrar edebilmek zordur, ?nk? para sayma makinelerinin ve bilgisayarlar?n h?z? her y?l,bir nceki y?la gre, artmaz. ?n?aatlarda kazma-k?rek yerine har makinesi kullanarak i?inin ?retkenli?ini drt kat?na ?karabilirsiniz, fakat har makinesi teknolojisi s?rekli olarak ayn? h?zda geli?medi?i iin in?aat i?isinin ?retkenli?ini s?rekli olarak art?rmak zordur.

Ayr?ca ve ok nemli olarak, ?unu da hesaba katmak gerekir ki, artan teknolojileri etkili olarak kullanabilmek iin al??anlar?n e?itim d?zeyi ve kalitelerinin de artmas? gerekir ki, bu da e?itim d?zeyi d???k ?lkeler iin bir handikapt?r.

Dolay?s?yla, al??anlar?n ?retkenli?inin gstergesi olan saat ba??na elde edilen mal ya da hizmet miktar?n? (?ngilizce’den adapte tabiriyle, produktiviteyi) s?rekli olarak art?rmak ok zordur.

Gelelim ?lkedeki ki?i ba??na geliri belirleyen son terime:Eq5

Yaz?n?n ba??nda belirtildi?i ?zere, bu terim, 15-64 ya? aras?nda olan, al??maya??ndaki insan grubunun y?lda ortalama ka saat al??t???n? gsterir. Bu rakam T?rkiyede yakla??k 850 saat iken, Slovakyada 1,020, Almanyada 1,054,Polonyada 1,155, ABDde 1,200 Japonyada 1,400 saatdir.

T?rkiyede ki?i ba??na al???lan saat miktar?n?n bu derece d???k olmas?n?n T?rkiyenin gelir seviyesinin d???k olmas?na do?rudan etkisi vard?r. Di?er bir deyi?le, al???lan saat miktar?n?n y?kselmesi, ki?i ba??na d??en geliri y?kseltecektir. Daha da nemlisi, ok basit te?vik politikalar? ile ki?i ba??naal???lan saat miktar?n?n artmas?n? sa?lamak, (hem de k?sa vedede), zor de?ildir.

T?rkiyenin ki?i ba??na geliri 11,00 dolar civar?ndad?r. Bu rakam?, on y?l iinde, bu seviyeden 17,000 dolar seviyesine y?kseltmek hedefi koydu?unuzu farzedelim (ki, bu da Uruguay ve Slovak Cumhuriyeti’nin bug?nk? gelir d?zeyidir). Bu, g?zel bir hedef olmakla birlikte, byle bir amac?n gerekle?mesi, e?er T?rkiyede ki?i ba??na al??ma saati artmaz ise, m?mk?n de?ildir.

Di?er bir deyi?le, birisinin size ?unu syledi?ini d???n?n. Ben de kom?um kadar zengin olmak istiyorum. Ama, kom?um kadar e?itimim yok. Ayr?ca, kom?um kadar al??mak ta istemiyorum! Nas?l zengin olurum?

Byle bir sorunun cevab?n? vermek iin ekonomist olmak gerekmiyor.

Sonu olarak, az al??maile ok ?retim ve ok gelir elde etmek, e?itim seviyesi ve be?eri sermayesi d???k olan ?lkelerde imkn dahilinde de?ildir.

T?rkiyede ki?i ba??na al???lan saat miktar?n?n d???k olmas?n?n sebebi nedir? Bu problemin z?m? var m?d?r? Evet vard?r! Bunu, bir sonraki yaz?da anlataca??m.

Seim Nas?l Kazan?l?r (ve Kaybedilir)?

Yakla?an seimler ncesinde, partilerin almalar? gereken nemli bir karar, ellerindeki kaynaklar? en etkin biimde nas?l kullanacaklar?. Diyelim ki, partinizin seim b?tesi 50 milyon TL, ve sizin adaylar?n?z 85 seim blgesinde di?er partilerin adaylar? ile yar??acaklar. Elinizdeki b?teyi bu 85 seim blgesi aras?nda nas?l pay edeceksiniz? ?lk akla gelen, ve mant?kl? gz?ken cevap, b?teyi her blgeden ?kacak milletvekili say?s?na oranl? ?ekilde da??tmak. ?rne?in Bursadan 18 milletvekili ?kaca??na gre, ve bu rakam seilecek toplam 550 milletvekilinin yakla??k %3? oldu?una gre, Bursadaki seim kampanyas? harcamalar? iin b?tenin %3? ayr?lmal? denebilir.

Bu yanl?? bir karar olur.

Ekonomistlerin bu soruya verece?i cevap ?udur: Her seim blgesinde harcanacak her bir TLs?n?n ne kadar etkili olaca??n? ?renmek, ve b?teyi bu hesaba gre, paran?n en verimli olaca?? yerlere aktarmak gerekir.

Harcanacak paralar?n hangi blgelerde ne kadar etkili olaca??n? nas?l anlayaca??z? Bunun cevab?n? verebilmek iin, ncelikle, her seim blgesinde milletvekilliklerinin oylara gre nas?l da??t?ld???n? bilmek gerekir.

T?rkiyede kullan?lan seim metodu, nisbi temsil dHondt metodudur. Bu metodun detay?n? bir rnekle anlatmak daha kolay. Diyelim ki, bir ?ehirden 7 milletvekili ?kacak. Her parti, seimden nce, kendi partisinin 7 milletvekili aday?n?n s?raland??? listeyi ilan eder.

?rnek olarak, seime giren 5 parti oldu?unu varsayal?m. Bu partilere A partisi, B partisi, C partisi, D, ve E partisi diyelim ve bu 5 partinin de ulusal seim baraj?n? a?t???n? varsayal?m. Bu ?ehirde A partisi oylarin %33?n? alm?? olsun. B partisi %25 oy als?n. Di?er partilerin oy oranlar?n?n da ?u ?ekilde oldu?unu varsayal?m: C partisi: %20, D partisi: %12, E partisi: %10.

Seimden sonra, her partinin ald??? oy oran?, s?ras?yla 1e, 2ye, 3e, 4e, 5e, 6ya ve 7ye bl?n?r. Bu bl?mlerden ortaya ?kan rakamlar?n en b?y?k 7 tanesi hangi partiye ait ise, o partilerin listelerindeki adaylar s?ra ile milletvekili olma hakk?n? kazan?rlar.

A?a??daki tablo bu hesab? gsteriyor.

tablo_1

Parti isimleri birinci s?tunda belirtilmi? durumda. Bu ?ehirden 7 milletvekili ?kaca?? iin, her partinin oy oran? s?rayla 1den 7ye kadar bl?n?yor. ?rne?in, A partisinin ald??? oy oran? %33. A partisinin ald??? oyu 1e blersek 33, 2ye blersek 16.5, 3e blersek 11, 4e blersek 8.3, vs. buluyoruz. B partisinin ald??? oy oran? %25. Bunu 1e blersek 25, 2ye blersek 12.5,.. 7ye blersek 3.6 buluyoruz. Bu blmelerin sonucunda ortaya ?kan en b?y?k rakamlar koyu siyah ile belirlenmi? durumda. En b?y?k rakam 33, ve bu rakam A partisine ait. Bu demektir ki, ilk milletvekili A partisinden seilmis durumda. ?kinci b?y?k rakam 25, ve B partisine ait. Bu demek ki, bu ?ehirden seilen ikinci vekil, B partisinden. En b?y?k ??nc? rakam 20, ve C partisine ait; yani ?ehrin ?c?nc? milletvekili C partisinden, vs.

Sonu olarak, bu ?ehirden ?kacak 7 milletvekilinden ??n?n A partisinden, ikisinin B partisinden ?kt???n?, C ve D partilerinin ise birer milletvekili kazand???n? gr?yoruz. E partisi ise milletvekili ?karamam?? durumda.

?imdi ayn? ?ehre bir daha bakal?m. Fakat, B partisinin %2 oyu E partisine kaym?? olsun. Yani, di?er partilerin oy oranlar? ayn? kals?n, fakat sadece B partisinin oyu % 25ten %23e insin ve E partisinin oyu %10dan %12ye ?ks?n. Bu %2 lik oynama bak?n ne ciddi bir sonu de?i?ikli?i yaratacak.

Tablo_2_2

Yukardaki tablo bu yeni oy da??l?m?n?n sonucunu gsteriyor. % 2lik oyun B Partisinden E Partisine kaymas?, A partisinin milletvekili say?s?n? 3ten 2ye indirirken E partisinin milletvekili say?s?n? s?f?rdan bire ?kard?. Yani, %2’lik oyun B’den E’ye kaymas?, A Partisinin milletvekili koltu?unu E partisine getirdi. Tabloda, A partisinin kaybetti?i vekillik k?rm?z?, E partisinin kazand??? vekillik ise ye?il renkle gsteriliyor.

Bu rnek gsteriyor ki, T?rkiyedeki seim sisteminin yap?s? nedeniyle ok k??k oy kaymalar?, bir ilden ?kacak bir ya da daha fazla milletvekilinin bir partiden di?erinegitmesine yol aabilmektedir.


?imdi, 2011 seimlerinde ortaya ?km?? olanGEREK rneklere bakal?m. Yerimiz k?s?tl? oldu?u iin ? rnekle yetinece?iz: Bursa, Bolu ve ?zmir-Birinci Blgesonular?.

2011 BURSA Seimi:

Kay?tl? semen: 1,876,748; Oy kullanan: 1,678,968; Oy kullanmayan: 197,780; Milletvekili say?s?: 18

Baraj? geen partilerin oylar?:

AKP: 875,380 (52.14%); CHP: 412,887 (24.59%); MHP: 238,137 (14.18%)

Partilerin kazand?klar? milletvekili say?lar?:

AKP: 11; CHP: 5; MHP:2

2011deki bu seimde, Bursada ortaya c?kan bu sonucun yerine e?er ?yle bir durum olsayd?:

AKPye oy veren 875,380 secmenden sadece 474 kisi AKP yerine MHPye oy vermis olsaydi, veya2,212 ki?i AKP yerine ba?ka bir partiye (mesela CHPye) oy vermi? olsayd?, veya

Oy kullanmam?? olan yakla??k 198,000 ki?iden sadece 604 ki?i, oy kullan?p oyunu MHPye vermi? olsa idi:

AKP 11 degil 10 vekil kazanacakt?. MHPnin vekil sayisi ise 2 degil, 3 olacakt?.

?te yandan, CHPnin Bursadan bir vekil daha ?karabilmesi iin ya AKPden yakla??k 41,800 ki?iyi, ya da ba?ka partilerden 64,600 ki?iyi kendi safh?na ekmesi gerekirdi ki, bu kolay de?il.

Ayn? ?ekilde, Bursada AKPnin bir vekil daha kazanabilmesi (11 yerine 12 vekil ?karmas?) zordu. Bu i? iin AKPnin CHPnin 34,000 semenini kendisine ekmesi, veya di?er partilerden 115,500 oy kazanmas? gerekiyordu ki, bu daha zor ve daha ok efor gerektiren bir hamle.

Bu durum ?unu gsteriyor ki, CHP ve AKP Bursada bir milletvekili daha fazla ?karma ?ans?ndan uzakt?lar. Fakat MHP, ok az bir gayretle bir milletvekili daha ?karma ?ans?n? heba etti 2011 y?l?nda Bursada.

2011 BOLU Seimi:

Kay?tl? semen: 200,401 ; Oy kullanan: 180,153; Oy kullanmayan: 20,248;Milletvekili say?s?: 3

Baraj? geen partilerin oylar?:

AKP: 103,908 (57.68%); CHP: 35,504 (19.71%); MHP: 28,537 (15.84%)

Partilerin kazand?klar? milletvekili say?lar?:

AKP: 2; CHP: 1; MHP:0

2011 Bolu seim sonular?, yukarda a?klad???m?z seim form?l? erevesinde incelendi?inde gr?l?yor ki, AKPnin Boludan bir milletvekili daha ?karmas? iin CHPye oy veren gruptan sadece 732 ki?iyi, ya da di?er partilerden, veya oy kullanmayan semenlerden 2,900 ki?iyi kendi saf?na ekmesi gerekiyordu.

Di?er bir deyi?le, e?er AKP Boluda CHPye oy veren semenler iinden yaln?zca 732 ki?iyiikna edebilse, Bolunun ??nc? milletvekili CHP yerine AKPli olacakt?.

2011 ?ZM?R 1. Blge Seimi:

Kay?tl? semen: 1,428,414; Oy kullanan: 1,248,322; Oy kullanmayan: 180,092; Milletvekili say?s?: 13

Baraj? geen partilerin oylar?:

AKP: 454,390 (36.32%); CHP: 528,001 (42.38%); MHP: 134,473 (10.77%)

Partilerin kazand?klari milletvekili say?lar?:

AKP: 6; CHP: 6; MHP:1

CHP e?er ?zmir 1. Blgede AKPye oy verenlerden sadece 979 kisiyi (AKP secmeninin binde ikisini) kendi saf?na ekmi? olsayd?, ya da ba?ka partilerden veya oy vermeyenlerden 2,000 ki?iyi sand??a ekebilseydi, bu blgeden6 yerine 7 milletvekili ?karacakt?.

Sonu olarak, k?saca ozetlemek gerekirse, T?rkiyede her partinin bir ?ehirden ka milletvekili ?karaca??n? belirlemek iin kullan?lan modelin yap?s? nedeniyle, verilen oylar?n partiler aras?nda ok az miktarda oynamas? bile, milletvekilli da??l?mlar?n? etkiliyor.

Bu durumda ak?ll? parti yoneticileri ne yapar? Yukarda da belirtti?im ?zere, mali kaynaklar, en etkili olacak yerlerde kullan?lmal?.

Bu da ?u demektir: 2011 Bursa, Bolu ve ?zmir-Birinci Blge seimleri iin yap?lan yukardaki analizin benzerini, ?u an itibariyle her seim blgesi iin yapmak gerekir.

Milletvekili da??l?m?n? belirleyen (ve yukar?da a?klanan) form?l belli oldu?una gre, ve T?rkiyede bilimsel yntemlerle kamu ara?t?rmalar? yapan, ve ?ehir baz?nda semenlerin tercihlerini ba?ar?yla tahmin eden kurulu?lar bulundu?una gre, ok az oy fark?yla kazan?l?p-kaybedilecek milletvekilliklerinin nerelerde oldu?unu ortaya ?karmak kolay.

Bu bilgi ortaya ?kt?ktan sonra da, kaynaklar? bu belirlenen ?ehirlere ve blgelere aktarmak gerek.

Duha Alt?nda? ile yapt???m?z bir al??ma gsteriyor ki, bu y?lki seimde Meclise girecek olan 550 milletvekilinin yakla??k 40? bu ?ekilde, birka y?z oyun, en fazla birka bin oyun kaymas? nedeniyle belirlenecek.

40 milletvekilli?inin bu ?ekilde kazan?l?p-kaybedilmesinin sonucu ise, tek ba??na iktidar olmak ya da olamamak, veya, muhalefette kalmak ya da iktidar orta?? olmak anlam?na gelebilir.

Parti yoneticileri bu tip bilimsel yntemleri kullan?yorlar m?? Seimde belli olacak!