Seim Nas?l Kazan?l?r (ve Kaybedilir)?

Yakla?an seimler ncesinde, partilerin almalar? gereken nemli bir karar, ellerindeki kaynaklar? en etkin biimde nas?l kullanacaklar?. Diyelim ki, partinizin seim b?tesi 50 milyon TL, ve sizin adaylar?n?z 85 seim blgesinde di?er partilerin adaylar? ile yar??acaklar. Elinizdeki b?teyi bu 85 seim blgesi aras?nda nas?l pay edeceksiniz? ?lk akla gelen, ve mant?kl? gz?ken cevap, b?teyi her blgeden ?kacak milletvekili say?s?na oranl? ?ekilde da??tmak. ?rne?in Bursadan 18 milletvekili ?kaca??na gre, ve bu rakam seilecek toplam 550 milletvekilinin yakla??k %3? oldu?una gre, Bursadaki seim kampanyas? harcamalar? iin b?tenin %3? ayr?lmal? denebilir.

Bu yanl?? bir karar olur.

Ekonomistlerin bu soruya verece?i cevap ?udur: Her seim blgesinde harcanacak her bir TLs?n?n ne kadar etkili olaca??n? ?renmek, ve b?teyi bu hesaba gre, paran?n en verimli olaca?? yerlere aktarmak gerekir.

Harcanacak paralar?n hangi blgelerde ne kadar etkili olaca??n? nas?l anlayaca??z? Bunun cevab?n? verebilmek iin, ncelikle, her seim blgesinde milletvekilliklerinin oylara gre nas?l da??t?ld???n? bilmek gerekir.

T?rkiyede kullan?lan seim metodu, nisbi temsil dHondt metodudur. Bu metodun detay?n? bir rnekle anlatmak daha kolay. Diyelim ki, bir ?ehirden 7 milletvekili ?kacak. Her parti, seimden nce, kendi partisinin 7 milletvekili aday?n?n s?raland??? listeyi ilan eder.

?rnek olarak, seime giren 5 parti oldu?unu varsayal?m. Bu partilere A partisi, B partisi, C partisi, D, ve E partisi diyelim ve bu 5 partinin de ulusal seim baraj?n? a?t???n? varsayal?m. Bu ?ehirde A partisi oylarin %33?n? alm?? olsun. B partisi %25 oy als?n. Di?er partilerin oy oranlar?n?n da ?u ?ekilde oldu?unu varsayal?m: C partisi: %20, D partisi: %12, E partisi: %10.

Seimden sonra, her partinin ald??? oy oran?, s?ras?yla 1e, 2ye, 3e, 4e, 5e, 6ya ve 7ye bl?n?r. Bu bl?mlerden ortaya ?kan rakamlar?n en b?y?k 7 tanesi hangi partiye ait ise, o partilerin listelerindeki adaylar s?ra ile milletvekili olma hakk?n? kazan?rlar.

A?a??daki tablo bu hesab? gsteriyor.

tablo_1

Parti isimleri birinci s?tunda belirtilmi? durumda. Bu ?ehirden 7 milletvekili ?kaca?? iin, her partinin oy oran? s?rayla 1den 7ye kadar bl?n?yor. ?rne?in, A partisinin ald??? oy oran? %33. A partisinin ald??? oyu 1e blersek 33, 2ye blersek 16.5, 3e blersek 11, 4e blersek 8.3, vs. buluyoruz. B partisinin ald??? oy oran? %25. Bunu 1e blersek 25, 2ye blersek 12.5,.. 7ye blersek 3.6 buluyoruz. Bu blmelerin sonucunda ortaya ?kan en b?y?k rakamlar koyu siyah ile belirlenmi? durumda. En b?y?k rakam 33, ve bu rakam A partisine ait. Bu demektir ki, ilk milletvekili A partisinden seilmis durumda. ?kinci b?y?k rakam 25, ve B partisine ait. Bu demek ki, bu ?ehirden seilen ikinci vekil, B partisinden. En b?y?k ??nc? rakam 20, ve C partisine ait; yani ?ehrin ?c?nc? milletvekili C partisinden, vs.

Sonu olarak, bu ?ehirden ?kacak 7 milletvekilinden ??n?n A partisinden, ikisinin B partisinden ?kt???n?, C ve D partilerinin ise birer milletvekili kazand???n? gr?yoruz. E partisi ise milletvekili ?karamam?? durumda.

?imdi ayn? ?ehre bir daha bakal?m. Fakat, B partisinin %2 oyu E partisine kaym?? olsun. Yani, di?er partilerin oy oranlar? ayn? kals?n, fakat sadece B partisinin oyu % 25ten %23e insin ve E partisinin oyu %10dan %12ye ?ks?n. Bu %2 lik oynama bak?n ne ciddi bir sonu de?i?ikli?i yaratacak.

Tablo_2_2

Yukardaki tablo bu yeni oy da??l?m?n?n sonucunu gsteriyor. % 2lik oyun B Partisinden E Partisine kaymas?, A partisinin milletvekili say?s?n? 3ten 2ye indirirken E partisinin milletvekili say?s?n? s?f?rdan bire ?kard?. Yani, %2’lik oyun B’den E’ye kaymas?, A Partisinin milletvekili koltu?unu E partisine getirdi. Tabloda, A partisinin kaybetti?i vekillik k?rm?z?, E partisinin kazand??? vekillik ise ye?il renkle gsteriliyor.

Bu rnek gsteriyor ki, T?rkiyedeki seim sisteminin yap?s? nedeniyle ok k??k oy kaymalar?, bir ilden ?kacak bir ya da daha fazla milletvekilinin bir partiden di?erinegitmesine yol aabilmektedir.


?imdi, 2011 seimlerinde ortaya ?km?? olanGEREK rneklere bakal?m. Yerimiz k?s?tl? oldu?u iin ? rnekle yetinece?iz: Bursa, Bolu ve ?zmir-Birinci Blgesonular?.

2011 BURSA Seimi:

Kay?tl? semen: 1,876,748; Oy kullanan: 1,678,968; Oy kullanmayan: 197,780; Milletvekili say?s?: 18

Baraj? geen partilerin oylar?:

AKP: 875,380 (52.14%); CHP: 412,887 (24.59%); MHP: 238,137 (14.18%)

Partilerin kazand?klar? milletvekili say?lar?:

AKP: 11; CHP: 5; MHP:2

2011deki bu seimde, Bursada ortaya c?kan bu sonucun yerine e?er ?yle bir durum olsayd?:

AKPye oy veren 875,380 secmenden sadece 474 kisi AKP yerine MHPye oy vermis olsaydi, veya2,212 ki?i AKP yerine ba?ka bir partiye (mesela CHPye) oy vermi? olsayd?, veya

Oy kullanmam?? olan yakla??k 198,000 ki?iden sadece 604 ki?i, oy kullan?p oyunu MHPye vermi? olsa idi:

AKP 11 degil 10 vekil kazanacakt?. MHPnin vekil sayisi ise 2 degil, 3 olacakt?.

?te yandan, CHPnin Bursadan bir vekil daha ?karabilmesi iin ya AKPden yakla??k 41,800 ki?iyi, ya da ba?ka partilerden 64,600 ki?iyi kendi safh?na ekmesi gerekirdi ki, bu kolay de?il.

Ayn? ?ekilde, Bursada AKPnin bir vekil daha kazanabilmesi (11 yerine 12 vekil ?karmas?) zordu. Bu i? iin AKPnin CHPnin 34,000 semenini kendisine ekmesi, veya di?er partilerden 115,500 oy kazanmas? gerekiyordu ki, bu daha zor ve daha ok efor gerektiren bir hamle.

Bu durum ?unu gsteriyor ki, CHP ve AKP Bursada bir milletvekili daha fazla ?karma ?ans?ndan uzakt?lar. Fakat MHP, ok az bir gayretle bir milletvekili daha ?karma ?ans?n? heba etti 2011 y?l?nda Bursada.

2011 BOLU Seimi:

Kay?tl? semen: 200,401 ; Oy kullanan: 180,153; Oy kullanmayan: 20,248;Milletvekili say?s?: 3

Baraj? geen partilerin oylar?:

AKP: 103,908 (57.68%); CHP: 35,504 (19.71%); MHP: 28,537 (15.84%)

Partilerin kazand?klar? milletvekili say?lar?:

AKP: 2; CHP: 1; MHP:0

2011 Bolu seim sonular?, yukarda a?klad???m?z seim form?l? erevesinde incelendi?inde gr?l?yor ki, AKPnin Boludan bir milletvekili daha ?karmas? iin CHPye oy veren gruptan sadece 732 ki?iyi, ya da di?er partilerden, veya oy kullanmayan semenlerden 2,900 ki?iyi kendi saf?na ekmesi gerekiyordu.

Di?er bir deyi?le, e?er AKP Boluda CHPye oy veren semenler iinden yaln?zca 732 ki?iyiikna edebilse, Bolunun ??nc? milletvekili CHP yerine AKPli olacakt?.

2011 ?ZM?R 1. Blge Seimi:

Kay?tl? semen: 1,428,414; Oy kullanan: 1,248,322; Oy kullanmayan: 180,092; Milletvekili say?s?: 13

Baraj? geen partilerin oylar?:

AKP: 454,390 (36.32%); CHP: 528,001 (42.38%); MHP: 134,473 (10.77%)

Partilerin kazand?klari milletvekili say?lar?:

AKP: 6; CHP: 6; MHP:1

CHP e?er ?zmir 1. Blgede AKPye oy verenlerden sadece 979 kisiyi (AKP secmeninin binde ikisini) kendi saf?na ekmi? olsayd?, ya da ba?ka partilerden veya oy vermeyenlerden 2,000 ki?iyi sand??a ekebilseydi, bu blgeden6 yerine 7 milletvekili ?karacakt?.

Sonu olarak, k?saca ozetlemek gerekirse, T?rkiyede her partinin bir ?ehirden ka milletvekili ?karaca??n? belirlemek iin kullan?lan modelin yap?s? nedeniyle, verilen oylar?n partiler aras?nda ok az miktarda oynamas? bile, milletvekilli da??l?mlar?n? etkiliyor.

Bu durumda ak?ll? parti yoneticileri ne yapar? Yukarda da belirtti?im ?zere, mali kaynaklar, en etkili olacak yerlerde kullan?lmal?.

Bu da ?u demektir: 2011 Bursa, Bolu ve ?zmir-Birinci Blge seimleri iin yap?lan yukardaki analizin benzerini, ?u an itibariyle her seim blgesi iin yapmak gerekir.

Milletvekili da??l?m?n? belirleyen (ve yukar?da a?klanan) form?l belli oldu?una gre, ve T?rkiyede bilimsel yntemlerle kamu ara?t?rmalar? yapan, ve ?ehir baz?nda semenlerin tercihlerini ba?ar?yla tahmin eden kurulu?lar bulundu?una gre, ok az oy fark?yla kazan?l?p-kaybedilecek milletvekilliklerinin nerelerde oldu?unu ortaya ?karmak kolay.

Bu bilgi ortaya ?kt?ktan sonra da, kaynaklar? bu belirlenen ?ehirlere ve blgelere aktarmak gerek.

Duha Alt?nda? ile yapt???m?z bir al??ma gsteriyor ki, bu y?lki seimde Meclise girecek olan 550 milletvekilinin yakla??k 40? bu ?ekilde, birka y?z oyun, en fazla birka bin oyun kaymas? nedeniyle belirlenecek.

40 milletvekilli?inin bu ?ekilde kazan?l?p-kaybedilmesinin sonucu ise, tek ba??na iktidar olmak ya da olamamak, veya, muhalefette kalmak ya da iktidar orta?? olmak anlam?na gelebilir.

Parti yoneticileri bu tip bilimsel yntemleri kullan?yorlar m?? Seimde belli olacak!

 

 

 

 

 

 

 

Seim Nas?l Kazan?l?r (ve Kaybedilir)?” üzerine 20 yorum

  1. Mkemmel bir zamanlama ve ok faydal? bir bilgi aktar?m?.
    Sa?lanabilecek fayda ad?na rnek olarak,bireysel olarak oy vermemeye kesin kararl?yd?m; bir kez daha d?nece?im.
    Te?ekkrler.

  2. Kesinlikle ayd?nlat?c? bir bilgi olmal? ( nk okumad?m ).

    Ancak ?undan eminim ki; Ne Chp-Mhp’nin seimleri kazan?p lkeyi ynetmeye iste?i var, ne de AKP’nin seimi kaybetmeye niyeti var.

    ?una da inan?yorum ki; AKP seimi kazanmak iin gereken tm alt yap?s?n? kurmu?tur.

    Tm varl?klar do?ar byr ve lrler.
    Her a??n da ykseli? e d?? dnemi vard?r.

    Bu, hayat?n dzeni iin gereklidir.

  3. Guzel calisma. Secimin nasil calistigi guzel ozetlenmis, orneklenmis. Tek takildigim ufak nokta, ilk ornekte “%2 lik bir oynama” sanki B partisinin %2sinden bahsediliyormus gibi algilaniyor. Aslinda %25 ‘i %23’e cekmek, B partisinin desteginde %8 lik bir oynama anlamina geliyor. Ama gercek orneklerde goruluyor secimin yapisindan oturu kimi bolgelerde bundan daha ufak oynamalar ciddi degisimlere sebep olabiliyor.

  4. Yillardir oy veren biri olarak ilk kez secim sisteminin en temel matematigi hakkindaki bu temel bilgiyi ogreniyorum. Cok tesekkurler emeginiz icin. Ben HDP ye oy verecem ve ozellikle bizim icin bir cok yerde cok kucuk oy oranlarinin bile ne kadar onemli oldugunu simdi daha iyi anliyorum.

  5. Cok tesekkurler faydali bilgiler icin. Rakamlar bazen cok daha fazla sey soyluyor, okumasini bilene:)

  6. Eme?e sayg?s?zl?k yapmaktan ekinerek soruyorum..
    ??in z Hdp baraj? a?sadsa ,Ak parti tek ba??na iktidar olmasa diyorsun..
    Bu seimin 1,2,3,4 partileri belli ama oranlar? belli de?il…
    O parti yneticileri senin tezlerini yorumlasinlar tamam da biraz neden
    1. olamayacaklarina baksalar.
    Bence bu millet bir daha asla Chp yi tek ba??na iktidar yapmayacak..
    Bu partilerin hepsi bir ideoloji sat?yor,hatta akp d???ndakiler daha net sat?yor…Bir gn bamba?ka bir olu?um, tarihe ve de?erlerine sahip ?k?p, yeniden ykseli? hedeflerini a?klay?p, akedemisyenlerden olu?an bir parti kurulur ise iktidar? devral?r.

  7. Kro?lu: Silah icat oldu mertlik bozuldu!
    Derken
    Gl olan sistemi silah gibi kullan?yor kazan?yor yine, yani!

  8. Siyasetle “amatr” olarak ilgilenenler bu durumun fark?nda olmasalar da, yerel gazeteciler, parti te?kilatlar?nda al??anlar ve zellikle de milletvekili adaylar? fena halde fark?ndad?r. zellikle Ak Parti’nin ilenin de tesine geerek mahalle ve hatta sand?k baz?nda te?kilatland???n? ve nceki seim sonular?n? mikro lekte analiz ederek oyunu artt?rmak iin gayret gsterdi?ini gryoruz.

    Bu konunun nmzdeki seimlerde ?yle bir etkisi daha olacak. HDP’nin seime parti olarak girecek olmas? ve HDP’ye gidecek oylar?n nemli lde CHP’den gelecek olmas? nedeniyle, HDP milletvekili ?karmad??? seim evrelerinde bile CHP’nin milletvekili kaybetmesine yol aabilir. Hatay buna arp?c? bir rnek. 2011’de Hatay’da BDP aday gstermemi?ti ve milletvekillikleri Ak Parti, CHP ve MHP aras?nda 5-4-1 olarak da??lm??t?. Cumhurba?kan? seiminde Demirta? %3,5 oy ald?. ORC Ara?t?rma’n?n Ocak ay?nda yapt??? bir ankette ise HDP’nin oyu %7 olarak grnyor ve bu oylar esas olarak CHP’den kaym?? grnyor. %7lik oy HDP’ye bir milletvekili ?karmaya yetmiyor ama bu oylar CHP’ye bir milletvekili kaybettirmeye yetiyor. Bu konuda blogumda bir yaz? yazm??t?m:
    http://iradeimilliye.blogspot.com.tr/2015/03/hdpnin-baraj-gecse-de-gecmese-de-secim.html

  9. Bilgilerin bilimsel ve objektif olmas? bizim pek al???k olmad???m?z durum. Umuyorum bu al??malar arts?n. Bilgi zerine kurulu sistemler ba?ar?n?n gerek ko?ullar?ndand?r.

  10. Cok aciklayici bir yazi, ancak genel kabul olarak partilerin eforlarini rasyonel olarak harcayamadiklari uzerine kurulu. Yani a partisi su kadar secmeni ikna edebilseydi, b partisi bunu sandiga getirebilseydi gibi. Oysa tum partiler rasyonel davranmis, eforlarini sonuna kadar akillica harcamis ve bu sonuclar cikmis (denge durumu) kabulu yapilsa belki daha farkli bir analiz gerekebilirdi. Ayrica zaman zaman partiler rakibinin maliyetini arttirmak icin de belirli bolgelerde stratejik davranip fazla kaynak aktarabilirler, bu sanki oyun teorisinden uzak bir bakis gibi geldi bana. Yine de secim sistemi ve kaynak kullanimi optimizasyonunu guzel aciklayan bir yazi, tesekkurler.

  11. Bu tip de?erli bilgiler her mecrada daha ok payla??larak tm semenlerin sand??a gitmesinin ne denli nemli oldu?unun fark?na varmalar?n? da sa?layacakt?r…

  12. Bu yaz?da benim iin hibir yeni bilgi yok. Ama bilmeyenler iin gzel anla??l?r bir yaz? olmu?.
    Bu son vekilli?i kimin kapaca?? ile ilgili 2011 seimlerinde ??i Partisi ?zmir’de ikinci blgede Do?u Perinek i ba??ms?z gstererek denedi ama ba?ar?l? olamad?.

Murat Ayangil için bir cevap yazın Cevabı iptal et

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Şu HTML etiketlerini ve özelliklerini kullanabilirsiniz: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>